11 noyabr təqvimdə sadəcə bir payız günü deyil — o, həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində köklü dəyişikliklərin başlanğıc nöqtəsidir.

Birinci Dünya Müharibəsinin dayanmasından diabet xəstələrinə ümid verən insulinin kəşfinə, postsovet məkanında ilk müstəqil televiziya efirindən Bakının ev sahibliyi etdiyi qlobal iqlim sammitinə qədər bəşəriyyətin yaddaşına həkk olunmuş ən maraqlı “ilk”ləri bir araya topladıq.

Azərbaycan tarixi

• Cənubi Azərbaycanda 21 Azər hərəkatının ilk addımı (1945): Təbrizdə Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin (ADF) Mərkəzi Komitəsi xalqa müraciət edərək, İran şah rejiminə qarşı milli muxtariyyət uğrunda mübarizəyə start vermişdir. Bu tarix sonradan Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulmasına gətirib çıxaran prosesin əsas başlanğıc nöqtələrindən biri oldu.
• Azərbaycanın ilk müstəqil telekanalı – ANS TV-nin efirə çıxması (1991): Postsovet məkanında ilk özəl və müstəqil televiziya kanalı olan ANS (Azerbaijan News Service) 1991-ci il noyabrın 11-də rəsmi fəaliyyətə başlamışdır. Bu, Azərbaycan jurnalistikasında və media tarixində yeni bir dövrün başlanğıcı idi.
• Bakıda ilk dəfə BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının (COP29) açılışı (2024): Azərbaycan və bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionunda ilk dəfə olaraq dünyanın ən böyük iqlim sammiti olan COP29 Bakı Olimpiya Stadionunda rəsmi olaraq işinə başlamışdır.

Dünya tarixi

• Birinci Dünya Müharibəsinin rəsmi sonu – Kompien barışığı (1918): Fransa ərazisindəki Kompien meşəsində Antanta dövlətləri ilə Almaniya arasında atəşkəs müqaviləsi imzalandı. Müqavilə saat 11:00-da (“11-ci ayın 11-ci günü, saat 11-də”) qüvvəyə mindi və bəşər tarixinin ilk qlobal miqyaslı müharibəsinə son qoydu.
• İnsulinin kəşfi və ilk uğurlu tətbiqi haqqında elmi məruzə (1921): Kanadalı alimlər Frederik Bantinq və Çarlz Best şəkərli diabetin müalicəsində inqilab yaradan insulini kəşf etdikdən sonra, məhz 11 noyabrda ilk dəfə pankreas ekstraktının qan şəkərini aşağı salması ilə bağlı elmi nəticələrini təqdim etdilər.
• Tutanxamonun məzarının ilk dəfə tam açılması və mumiyanın tədqiqi (1925): Britaniyalı arxeoloq Hovard Karter Misir fironu Tutanxamonun sərdabəsini kəşf etdikdən sonra, 1925-ci il noyabrın 11-də ilk dəfə fironun mumiyasının sarğılarının açılmasına və elmi müayinəsinə başlamışdır.
• İlk dəfə “Yerin kosmosdan tam görünüşü”nün lentə alınması (1966): NASA-nın “Gemini 12” kosmik gəmisi orbitə buraxıldı. Bu missiya zamanı astronavt Bazz Oldrin açıq kosmosda 5 saatdan çox qalaraq rekord vurdu və Yerin kosmosdan ilk tam avtoportret (“selfi”) fotosunu çəkdi.
• İnternet dünyasında “Subaylar Günü” (11.11) qlobal alış-veriş fenomeninin başlanğıcı (2009): Çin şirkəti “Alibaba” ilk dəfə 11 noyabr tarixini rəqəmsal endirim festivalına çevirdi. Bu gün hazırda dünyanın ən böyük onlayn ticarət günü hesab olunur.
• İlk dəfə “Super ağır” elementin (112-ci element – Kopernikium) kəşfinin təsdiqlənməsi ilə bağlı ilkin təcrübələr (1996-cı il ərəfəsi və sonrakı rəsmi qeydiyyat mərhələləri): Almaniyanın Darmştadt şəhərindəki Ağır İonların Tədqiqi Mərkəzində (GSI) aparılan təcrübələr nəticəsində Mendeleyev cədvəlinin 112-ci kimyəvi elementi (sonradan Kopernikium adlandırıldı) sintez edildi.