12 noyabr həm Azərbaycanın müstəqillik salnaməsində, həm də bəşəriyyətin elmi-texniki tərəqqisində dönüş nöqtəsi sayılan “ilk”lərlə doludur.

Müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının qəbulundan müasir internetin (WWW) əsasının qoyulmasına, ağrısız cərrahiyyəni mümkün edən narkozun kəşfindən bəşər tarixində ilk dəfə kometanın səthinə enişə qədər 12 noyabrın yaddaşlara həkk olunmuş ən maraqlı hadisələrini bir araya topladıq.

Azərbaycan tarixi

• Müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının qəbulu və ilk parlament seçkiləri (1995): Ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Əsas Qanunu qəbul edilmiş, eyni zamanda müstəqil ölkənin tarixində ilk dəfə çoxpartiyalı əsasda Milli Məclisə seçkilər keçirilmişdir.
• “Əsrin müqaviləsi” çərçivəsində ilk neftin Supsa kəməri ilə nəqlinə başlanması (1997): “Çıraq” yatağından hasil edilən ilk konsorsium nefti Qərb ixrac boru kəməri vasitəsilə Gürcüstanın Qara dəniz sahilindəki Supsa terminalına göndərilmişdir. Bu, Azərbaycan neftinin dünya bazarlarına alternativ marşrutla çıxarılmasında ilk mühüm addım idi.

Dünya tarixi

• Bəşər tarixində ilk dəfə kometanın səthinə eniş – “Philae” modulu (2014): Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) “Rosetta” missiyasına aid olan “Philae” eniş modulu 10 illik kosmik səyahətdən sonra tarixdə ilk dəfə 67P/Çuryumov–Gerasimenko kometasının nüvəsinə uğurla eniş etmişdir. Bu, kosmosun tədqiqində tarixi dönüş nöqtəsi sayılır.
• Ümumdünya Hörümçək Torunun (World Wide Web – WWW) rəsmi təqdimatı (1990): Britaniyalı alim Tim Berners-Li və belçikalı mühəndis Robert Kayo CERN rəhbərliyinə “World Wide Web” layihəsinin ilk rəsmi təklifini təqdim etmişlər. Müasir internetin və veb-saytların əsasını qoyan bu sənəd informasiya erasının başlanğıcı oldu.
• İlk dəfə təkrar istifadə olunan kosmik gəminin ikinci uçuşu – “Columbia” (1981): NASA-nın STS-2 missiyası çərçivəsində “Columbia” kosmik şattlı yenidən orbita buraxılmışdır. Bununla da bəşər tarixində ilk dəfə olaraq insanlı kosmik gəmi kosmosa ikinci dəfə uçuş həyata keçirmişdir.
• Saturnun halqalarının ilk dəfə yaxından və aydın görüntülənməsi (1980): NASA-nın “Voyager 1” kosmik zondu Saturn planetinə ən yaxın məsafədən keçərək onun halqalarının, peyki Titanın və atmosferinin ilk yüksək keyfiyyətli fotolarını Yerə göndərmişdir.
• Cərrahiyyədə ilk dəfə xloroformun narkoz kimi tətbiqi (1847): Şotlandiyalı həkim Ceyms Yanq Simpson tibb tarixində ilk dəfə xloroformdan ümumi anesteziya (narkoz) vasitəsi kimi istifadə edərək ağrısız cərrahi əməliyyatların geniş yayılmasına yol açmışdır.
• Dünyanın ilk sualtı avtomobil tunelinin açılışı (1927): Nyu-York və Nyu-Cersi ştatlarını Hudzon çayının altından birləşdirən Holland Tuneli rəsmi olaraq istifadəyə verilmişdir. Bu, mexaniki ventilyasiya sisteminə malik dünyanın ilk sualtı avtomobil tuneli idi.
• Cənub qütbü üzərindən ilk təyyarə uçuşu (1929): Amerikalı qütb tədqiqatçısı və admiral Riçard Berd tarixdə ilk dəfə təyyarə ilə Cənub qütbünün üzərindən uçuş həyata keçirmişdir.
• İlk peşəkar Amerika futbolçusunun meydana çıxması (1892): Vilyam Heffelfinger bir oyun üçün 500 dollar qonorar alaraq Amerika futbolu tarixində ilk rəsmi peşəkar oyunçu kimi qeydə alınmışdır.
• İlk əmanət kitabçasının verilməsi (1841): Rusiya imperiyasında ilk əmanət kassası yaradılmış və tarixdə ilk əmanət kitabçası Nikolay Kristofari adlı vətəndaşa təqdim edilmişdir.