Məlumatların işıq sürəti ilə ötürülməsindən müstəqil süni intellekt agentlərinə qədər — son günlər texnologiya dünyası üçün dönüş nöqtəsi oldu.

Bakıda Regional İnternet Mübadilə Mərkəzinin (AZE-IX) qurulması, qlobal miqyasda Silikon Fotonikası və AI inteqrasiyasında əldə edilən sıçrayışlar gələcəyin rəqəmsal xəritəsini formalaşdırır.

Azerbaijanda texnoloji yeniliklər

• AZE-IX internet mübadilə mərkəzi təsis edildi (21 Sentyabr)
  Azərbaycanın beynəlxalq operatoru “AzerTelecom” (NEQSOL Holding) və dünyanın aparıcı İnternet Mübadilə operatoru “DE-CIX” tərəfindən Bakıda AZE-IX platforması elan olundu. “Digital Silk Way” layihəsinin tərkib hissəsi olan bu təşəbbüs ölkə daxilində internet gecikmələrini (latency) kəskin azaldır və Azərbaycanı Avropa ilə Asiya arasında rəqəmsal haba çevirir.
• “Bir” ekosisteminin beynəlxalq səhnədə təqdimatı (21 Sentyabr)
  Riyadda keçirilən Money20/20 Middle East konfransında Azərbaycanın ilk integrated maliyyə-ticarət ekosistemi olan “Bir” (Birbank, m10, MilliÖN) nağdsız iqtisadiyyata keçid təcrübəsini təqdim edib.5 milyondan çox istifadəçisi olan platforma mərkəzi bankçılıq və fintex inteqrasiyasında regionun ən sürətlə böyüyən modeli kimi diqqət çəkib.
• Mikro-dronlar üçün toxunma (Fiziki Bığcıq) sensorları (20 Sentyabr)
  Qaranlıq, tozlu və ya tüstülü mühitlərdə görüntüləmə kameraları sıradan çıxdıqda dronların istiqaməti itirməməsi üçün 100 qramdan yüngül fiziki bığcıqlı toxunma sensorları tətbiq olunub.Bu sistem GPS və ya işıq olmadan da toxunma mexanizmi ilə məkanı xəritələndirməyə imkan verir.

Qlobal texnoloji yeniliklər

• 3.2T Silikon Fotonika (Silicon Photonics) optik mühərriki təqdim edildi (21 Sentyabr)
  Taipeidə keçirilən Taiwan Innotech Expo (TIE 2026) sərgisində mis kabellərin ötürmə limitini əvəz edən optik mühərrik nümayiş olunub. Elektrik siqnalları əvəzinə işıq dalğalarından istifadə edən bu çip saniyədə 3.2 Terabit (təxminən 400 QB/san) məlumat ötürür, bu da AI verilənlər mərkəzlərində qızma və enerji itkisini minimuma endirir.
• Ağıllı ev ekosistemlərində Müstəqil AI Agentləri dövrü (17 Sentyabr)
  Google rəsmi olaraq Google Home infrastrukturu üçün Model Context Protocol (MCP) serverini açdı.Bu qərarla Anthropic (Claude) və ya OpenAI (ChatGPT) kimi üçüncü tərəf müstəqil süni intellekt agentlərinə standart səsli köməkçiləri adlayaraq evdəki bütün ağıllı cihazları birbaşa idarə etmək icazəsi verildi.
• Anthropic-dən Birləşdirilmiş Claude iş platforması (17 Sentyabr)
  Anthropic şirkəti Claude Chat və Cowork interfeyslərini vahid ekosistemdə birləşdirdi.Platformaya birbaşa daxil edilən Claude Docs, Slides və Design alətləri süni intellektin sadəcə cavab verən çatbot deyil, daxili sənəd və təqdimat hazırlayan tam proqramlaşdırma mühiti olmasına şərait yaradır.
• Akademik əlyazmalardan avtonom Süni İntellekt tədqiqatçıları (18 Sentyabr)
  Stenford tədqiqatçıları statik elmi məqalələri bir-biri ilə ünsiyyət quran, fərziyyələr irəli sürən və avtonom şəkildə yeni kəşflər edən interaktiv AI agentlərinə çevirən modelini istifadəyə verdilər.