Qlobal texnologiya bazarları trilyon dollarlıq rekordlarla coşarkən, elmdə və rəqəmsal infrastrukturlarda mühüm sıçrayışlar yaşanır.

Son günlər ərzində “Meta”, “Google” və “Microsoft” kimi nəhənglərin süni intellektə yatırdığı ümumi sərmayə 1,1 trilyon dolları aşdı; MIT mühəndisləri isə sürücüsüz avtomobillərin gələcəyini dəyişəcək yeni çip sistemini təqdim etdi. Paralel olaraq, Azərbaycanın fintex sektoru beynəlxalq reytinqlərdə növbəti uğura imza atdı. İyulun son günlərinə damğa vuran ən önəmli texnoloji xəbər və kəşfləri bir araya topladıq.

Global texnoloji yeniliklər

Süni İntellekt investisiyaları 1 trilyon dollarlıq həddi aşdı

30–31 iyul tarixlərində dünyanın ən böyük texnologiya nəhənglərinin (“Meta”, “Microsoft”, “Amazon” və “Google”) II rüb maliyyə hesabatları açıqlandı. Bəlli oldu ki, 2023-cü ildən bəri bu dörd şirkətin Süni İntellekt (AI) altyapısına qoyduğu investisiya 1,1 trilyon dolları keçiib.

• Təkcə 2026-cı ilin sonunadək bu şirkətlərin data mərkəzləri, ixtisaslaşdırılmış AI çipləri və enerji infrastrukturuna 745 milyard dollar xərcləməsi gözlənilir.
• Марк Цукерберг Meta-nın rüblük hesabatında bildirib ki, süni intellekt artıq şirkətin əsas biznes modelini sürətləndirir və yeni nəsil məhsulların təməlini qoyur.

Kvant və optik çiplərdə sıçrayış

İyulun son günlərində təqdim olunan elmi kəşflərə əsasən, tədqiqatçılar proqramlaşdırıla bilən yeni fotonik çip yaradıblar. Bu çip işığın dövrələr boyunca hərəkət sürətini idarə etməyə və yubatmaları dəqiqləşdirməyə imkan verir. Bu texnologiya gələcəyin işıq əsaslı (kvant) kompüterlərində məlumat ötürülməsini dəfələrlə sürətləndirəcək.

Sürücüsüz avtomobillər üçün yeni LİDAR texnologiyası

MIT (Massaçusets Texnologiya İnstitutu) mühəndisləri hərəkət edən mexaniki hissələrə ehtiyac duymayan yeni çip əsaslı LİDAR sistemi təqdim ediblər. Bu texnologiya özü-özünü idarə edən avtomobillərə daha geniş və aydın görmə bucağı qazandırır, eyni zamanda sensorların maya dəyərini kəskin şəkildə aşağı salır.

Azərbaycanın texnoloji yenilikləri

Rəqəmsal infrastruktur və FinTex uğurları

Azərbaycanın rəqəmsal ekosistemi iyulun son günlərində beynəlxalq və regional platformalarda aktivliyi ilə diqqət çəkdi:

• Milli FinTex innovasiyası: Azərbaycanın aparıcı maliyyə-texnologiya məhsullarından olan Bir platforması beynəlxalq “CNBC” və “Statista” reytinqlərində dünyanın ən yaxşı fintex layihələri sırasına daxil edilib.
• Dövlət xidmətlərində AI inteqrasiyası: İyulun son günlərində İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi (İRİA) və Vətəndaş cəmiyyəti xidmətləri çərçivəsində “Yeni Rəqəmsal Arxitektura” layihəsinin növbəti mərhələsi müzakirə olunub. Layihə dövlət xidmətlərinin vahid platformada süni intellekt alqoritmləri ilə inteqrasiyasını və kibergigiyena standartlarının artırılmasını nəzərdə tutur.

Yaşıl texnologiyalar və bərpa olunan enerjidə rəqəmsallaşma

Xəzər regionunda həyata keçirilən yaşıl enerji layihələrində günəş və külək elektrik stansiyalarının idarə olunması üçün yeni generasiya SCADA və AI əsaslı monitorinq sistemlərinin tətbiqinə start verilib. Bu, generasiya olunan enerjinin itkisiz şəkildə şəbəkəyə inteqrasiyasına şərait yaradır.