8 oktyabr tarixi regional geostrateji qərarlar və elm dünyasının ən nüfuzlu mükafatları ilə yadda qaldı — Mərkəzi Asiya Sammitindən Kimya üzrə Nobel mükafatının elanına, eləcə də dəniz suyunun şirinləşdirilməsi layihəsindən süni intellektlə edilən yeni kəşflərə qədər gündəmin önəmli hadisələrini təqdim edirik.

Azərbaycan gündəmi

• Mərkəzi Asiya Dövlət başçılarının məşvərət görüşü: Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündə iştirakı gündəmin əsas mövzusu oldu. Sammitdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə “Yaşıl Enerji Koridoru” layihəsi və Mərkəzi Asiya-Avropa nəqliyyat marşrutlarındakı rolu geniş təhlil edildi. 2027-ci ildə bu formata Azərbaycanın sədrlik edəcəyi qərarı rəsmiləşdirildi.
• Hadrutun işğaldan azad olunmasının ildönümü: İkinci Qarabağ müharibəsinin strateji dönüş nöqtələrindən biri olan Hadrut qəsəbəsinin azad edilməsi ərəfəsində hərbi və sosial şəbəkə gündəmində yenidən diqqət mərkəzində idi.

Kölgədə qalan hadisələr:

• AİB-dən dəniz suyunun şirinləşdirilməsi layihəsinə $45 milyon ayrılması: Osiyo İnfrastruktur İnvestisiya Bankı (AIIB) Azərbaycanın dəniz suyunu şirinləşdirərək içməli su ehtiyatlarını artırmaq layihəsinə 45 milyon dollar maliyyə ayrılmasını təsdiqlədi.
• DNT analizi ilə daha 328 itkin şəxsin kimliyi müəyyənləşdirildi: İtkin düşmüş vətəndaşlarla bağlı genetik identifikasiya işlərinin nəticələri açıqlandı və daha 328 nəfərin şəxsiyyətinin tam dəqiqləşdirildiyi bildirildi.

• 2026-cı il Kimya üzrə Nobel Mükafatının elanı: Henri Kagan (Fransa) və Kenso Soai (Yaponiya) həyat sistemlərində molekulların güzgü əks olunması (homokirallıq) haqqında fundamental kəşflərinə görə 2026 Kimya üzrə Nobel Mükafatına layiq görüldülər.
• BMT-nin “El Niño” xəbərdarlığı: Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (WMO) 8 oktyabr hesabatında El Niño iqlim fenomeninin rekord həddə çatacağı və qlobal istiləşmə fonunda ekstremal hava şəraitinin artacağı barədə xəbərdarlıq etdi.

Dünya gündəmi

• Süni İntellektlə katalizator kəşfi layihəsi (Genesis Mission): ABŞ Energetika Nazirliyi (DOE) 8 oktyabrda yeni nəsil təmiz enerji və kimyəvi sintezləri sürətləndirmək üçün AI əsaslı katalizator kəşf layihəsinə rəsmi maliyyə ayrıldığını bəyan etdi.
• Beynəlxalq Səkkizayaq (Aktopus) Günü və bioloji kəşf: 8 Oktyabr Dünya Səkkizayaq Günü çərçivəsində biologiya jurnallarında okeanın dərinliklərində yaşayan bu zəkası ilə seçilən onurğasızların yeni növlərinin və onların qədim əcdadlarının yırtıcılıq xüsusiyyətlərinin kəşfi barədə geniş hesabat təqdim olundu.
• Ümumdünya Görmə Günü (World Sight Day): Oktyabrın ikinci cümə axşamına təsadüf edən bu gündə profilaktik göz müayinələrinin önəmi və qarşısı alına bilən korluq problemləri ilə mübarizəyə dair beynəlxalq çağırışlar edildi.