Diabet xəstələrinin xilas günündən okeanaltı ilk teleqraf xəttinə və Cavad xanın oğlunun başçılıq etdiyi üsyanadək… 27 iyul tarixi Azərbaycan və dünya tarixində heç vaxt unudulmayacaq bir çox “ilk”lərə imza atıb. Bəs bu xüsusi gündə bəşəriyyətin və ölkəmizin gedişatını dəyişən hansı mühüm hadisələr baş verib?

Məhz 27 iyulda yaşanan ən maraqlı ilkləri bir araya topladıq.

Azərbaycan tarixi

• Rusiya-İran müharibəsində ilk toqquşma (1804): İrəvan xanlığının ərazisindəki Üçmüəzzin kəndi yaxınlığında çar Rusiyası ilə Qacar (İran) qoşunları arasında ilk döyüş baş verdi. Bu, Azərbaycan torpaqları uğrunda gedən Birinci Rusiya-İran müharibəsinin (1804–1813) ilk hərbi toqquşması idi.
• İşğaldan sonra ilk kütləvi şəhər üsyanı (1826): Gəncə xanlığının 1804-cü ildə Rusiya tərəfindən işğalından sonra, çar idarəçiliyinə qarşı yerli əhalinin ilk böyük kütləvi üsyanı Gəncədə başladı. Cavad xanın oğlu Uğurlu xanın rəhbərlik etdiyi bu çıxış müstəmləkəçiliyə qarşı ən güclü ilk müqavimət dalğası idi.
• Bibiheybətdə böyük neft yanğını (1898): Bakı milyonçusu Y. V. Vişaunun mədənindəki 32 saylı quyuda zəncirvari yanğın başladı. Mədənin yarıya qədərini yandıran bu hadisə Bakı neft sənayesində yanğın təhlükəsizliyi qaydalarının köklü şəkildə dəyişdirilməsinə və yeni texniki standartların tətbiqinə səbəb olan ilk belə böyük fəlakət idi.

Dünya tarixi

Elm, texnologiya və tibb

• Tibbdə inqilab — İnsulinin ilk kəşfi (1921): Toronto Universitetində Frederik Bantinqin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu diabet xəstəliyinin müalicəsində dönüş nöqtəsi olan İnsulin hormonunu ilk dəfə təcrid edərək kəşf etdiklərini elan etdilər.
• İlk Transatlantik Teleqraf Xətti (1866): İki qitəni — Avropa (İrlandiya) və Şimali Amerikanı (Kanada) okeanın altından birləşdirən ilk daimi teleqraf xəttinin çəkilişi uğurla tamamlandı. Bu, qlobal rabitə tarixində ilk böyük addım oldu.
• İlk reaktiv sərnişin təyyarəsi (1949): Dünyanın ilk reaktiv mühərrikli mülki sərnişin təyyarəsi olan “De Havilland Comet” ilk sınaq uçuşunu reallaşdırdı.

Siyasət və dövlətçilik

• Osmanlı Dövlətinin ilk döyüş qələbəsi (1302): Osman Qazinin rəhbərlik etdiyi Osmanlı bəyliyi Bizans imperiyasını Koyunhisar (Bapheus) döyüşündə məğlub etdi. Bu, Osmanlı tarixçiləri tərəfindən dövlətin faktiki müstəqilliyini və imperiyaya çevrilmə prosesini başladan ilk nizami döyüş sayılır.
• ABŞ-ın ilk Federal Dövlət Qurumu (1789): ABŞ Konqresi ölkənin ilk federal dövlət agentliyini — Xarici İşlər Departamentini (indiki ABŞ Dövlət Departamenti / Department of State) təsis etdi.