Tarixdə hər günün öz çəkisi var, amma 22 iyun həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində dönüş nöqtəsi sayılan, bəzi sahələrdə isə “ilk”lərin təməlinin qoyulduğu xüsusi bir təqvimdir.

Bu gün tarixdə ilk dəfə baş verən ən mühüm hadisələri və yadda qalan ilklər:

Azərbaycan tarixi

• 1853 — Rusiya Elmlər Akademiyasının ilk azərbaycanlı üzvü: Görkəmli şərqşünas və maarifçi, Peterburq Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ilk dekanı Mirzə Kazım bəy 1802-ci ilin məhz bu günü anadan olub.
• 1897 — Azərbaycan professional vokal məktəbinin banisi doğuldu: Şərq və Qərb musiqi sintezinin vizit kartı, unudulmaz tenor Bülbül (Murtuza Məmmədov) Şuşada dünyaya gəldi. O, sonradan Azərbaycan Konservatoriyasında ilk dəfə xalq musiqisini öyrənən elmi-tədqiqat kabinetini quracaqdı.

Dünya tarixi

• 1633 — Elm tarixində ilk böyük geri addım (və ya böyük müqavimət): İtalyan fiziki və astronomu Qalileo Qaliley Romanın Müqəddəs İnkvizisiya Məhkəməsi qarşısında diz çökərək “Yerin Günəş ətrafında fırlandığı” barədə elmi nəzəriyyəsindən imtina etməyə məcbur qaldı. İnkvizisiyanın bu qərarından sonra o, ömrünün qalan hissəsini ev həbsində keçirdi.
• 1825 — Şimali Amerikada feodalizmin rəsmi sonu: Böyük Britaniya parlamenti imperiyanın nəzarətində olan Şimali Amerika torpaqlarında feodalizmi və torpaq ağalığı sistemini ilk dəfə tamamilə ləğv etdi.
• 1941 — İkinci Dünya Müharibəsinin ən qanlı mərhələsinin başlanğıcı: Faşist Almaniyası “Barbarossa” planına uyğun olaraq qəfildən SSRİ-yə hücum etdi. Bu, tarixdə ən böyük hərbi işğal əməliyyatının və 640 min azərbaycanlının da cəlb olunduğu amansız bir savaşın ilk günü idi.
• 1978 — Plutonun ilk peyki kəşf edildi: Amerikalı astronom Ceyms Kristi tərəfindən Plutonun ən böyük təbii peyki olan Xaron (Charon) kəşf edildi. Bu kəşf kosmos elmində Plutonun planet statusunun gələcəkdə yenidən müzakirə olunmasına yol açan ilk addımlardan biri idi.

Müasir dövrün ilki: Qlobal ekoloji təqvimlərə əsasən, 22 iyun dünya miqyasında rəsmi olaraq ilk dəfə Dünya Bərpa Olunan Enerji Günü kimi qeyd edilməyə başlanıb ki, bu da planetimizin “yaşıl gələcəyi” üçün atılan yeni qlobal addımlardan biridir.