Rəqəmsal və texnoloji dünyada həm qlobal miqyasda, həm də yerli ekosistemimizdə çox maraqlı, həlledici addımlar atılıb.

Süni intellektin suverenliyi, kvant-klassik kompüter sintezi və Azərbaycandakı gənclərin qlobal miqyaslı yarışları bu günlərin əsas gündəm mövzularıdır.

Azərbaycan texnoloji yenilikləri

“RobotChallenge” Beynəlxalq yarışının Bakı mərhələsi yekunlaşdı

Dünyanın ən nüfuzlu robototexnika müsabiqələrindən biri olan “RobotChallenge”in Azərbaycan üzrə ilk yerli mərhələsi Bakı Kristal Zalında baş tutdu. Fərqli yaş qruplarından olan gənclər proqramlaşdırma, robototexnika və süni intellekt layihələrini nümayiş etdirdilər.

• Niyə önəmlidir? Yerli mərhələnin qalibləri ölkəmizi Çində keçiriləcək böyük beynəlxalq finalda təmsil etmək hüququ qazandılar. Bu, yerli startap və mühəndislik ekosisteminin qlobal miqyasa çıxışı üçün böyük təkandır.

Rəqəmsal innovasiyalarda “Gizli Protokollar” trendi

Azərbaycanın rəqəmsal texnologiya icmalarında bu günlərdə ən çox müzakirə edilən mövzulardan biri DeFi (Mərkəzləşdirilməmiş Maliyyə) sistemlərində tətbiq edilən yeni nəsil gizli protokollar oldu. Rəqəmsal təhlükəsizlik və fərdi məlumatların qorunmasını maksimuma çatdıran bu yeni blokçeyn həlləri yerli rəqəmsal platformaların diqqət mərkəzindədir.

Dünyada baş verən qlobal sıçrayışlar

Suveren Süni İntellekt dövrü: Giotto.ai və KPS tərəfdaşlığı

İsveçrənin məşhur AI laboratoriyası Giotto.ai və rəqəmsal transformasiya nəhəngi KPS AG strateji tərəfdaşlıq elan etdilər.

• Texnoloji yenilik: Bu sistem şirkətlərə və dövlət qurumlarına süni intellekt modellərini bulud asılılığı olmadan, tamamilə öz daxili serverlərində (şəxsi GPU-larında) işlətmək imkanı verir. Bu, məlumat suverenliyi (data autonomy) və kibertəhlükəsizlik baxımından korporativ dünyada inqilabi addım hesab olunur.

Kvant kompüterlərində hibrid erası: AMD sıçrayışı

Mikrosxem nəhəngi AMD, kvant hesablamalarının gələcəyinə dair yeni hibrid arxitektura strategiyasını təqdim etdi.

• Texnoloji yenilik: AMD rəsmən bəyan etdi ki, kvant kompüterləri klassik kompüterləri tam əvəz etməyəcək, əksinə onlarla sintez (hibrid) halında işləyəcək. Yeni ROCm™ proqram təminatı artıq həm superkompüterlərin GPU-larını, həm də kvant sürətləndiricilərini eyni vaxtda idarə edə bilir. Bu sintez kibertəhlükəsizlik şifrələmələrini və yeni nəsil süni intellekt modellərinin təlimini 100-lərlə dəfə sürətləndirəcək.

Agentic AI (Avtonom Agentlər) və “Fiziki Süni İntellekt” (Physical AI)

Son 4 günün qlobal texnoloji hesabatlarında (TechCon) 2026-cı ilin əsas trendinin artıq sadə çatbotlar yox, Agentic AI (müstəqil qərar verib bir-biri ilə əməkdaşlıq edən süni intellekt agentləri) və Fiziki AI olduğu vurğulanır. NVIDIA-nın yeni Blackwell arxitekturalı Jetson modulları sayəsində süni intellekt buluda bağlanmadan, birbaşa robotların və istehsalat cihazlarının daxilində (edge computing) qərar verməyə başlayıb.

Diqqətçəkən fakt: BMT-nin son hesabatlarına görə, süni intellekt məlumat mərkəzlərinin (data center) planetin su və enerji resurslarına təsiri kritik həddə çatır. Bu səbəbdən son bir neçə gündə mikrosxemlərin içərisinə birbaşa maye kanallarının yerləşdirilməsi — Mikrofluidik Soyutma (Microfluidic cooling) texnologiyası qlobal çip istehsalçılarının əsas xilas yoluna çevrilməkdədir. Bu üsul çiplərin temperaturunu 65% daha effektiv aşağı salır.