16 iyun həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində bir sıra mühüm və “ilk” bənzəri hadisələrlə yadda qalıb.

Bu tarixdə baş vermiş ən diqqətçəkən hadisələr:

Azərbaycan tarixi

• 1918-ci il – Milli Şuranın Gəncəyə köçməsi: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) Milli Şurası və Hökuməti Tiflisdən Gəncəyə köçüb. Bakı hələ azad olunmadığı üçün Gəncə respublikanın müvəqqəti paytaxtı elan edilib və müstəqil dövlət quruculuğu prosesi ilk dəfə məhz bu gündən etibarən bilavasitə Azərbaycan torpaqlarında davam etdirilib.
• 1918-ci il – İlk hökumət böhranı: Gəncədə Fətəli xan Xoyskinin rəhbərlik etdiyi 1-ci hökumət kabineti istefa verib və elə həmin gün onun rəhbərliyi ilə daha geniş səlahiyyətlərə malik 2-ci hökumət kabineti formalaşdırılıb.
• 1992-ci il – Azərbaycanın ilk milli valyutası: Azərbaycan Respublikasının ilk milli valyutası olan “Manat”ın dövriyyəyə buraxılması haqqında qərar qəbul edilib (manat rəsmi olaraq həmin ilin avqustunda dövriyyəyə girib).

Dünya tarixi

Kosmos və elm

• 1963-cü il – Kosmosa uçan ilk qadın : Sovet kosmonavtı Valentina Tereşkova “Vostok-6” gəmisi ilə kosmosa uçaraq tarixdə kosmosa gedən ilk qadın olub. O, kosmosda 48 dövrə vuraraq təxminən 3 sutka keçirib.

Biznes, sənaye və texnologiya

• 1903-cü il – “Ford Motor Company” sənayeyə qədəm qoydu: Henri Ford 11 investoru ilə birlikdə sonradan avtomobil dünyasını və konveyer istehsalını tamamilə dəyişdirəcək “Ford” şirkətini rəsmən qeydiyyatdan keçirib.
• 1911-ci il – IBM şirkətinin təməli: Sonradan texnologiya nəhənginə çevriləcək və fərdi kompüterlərin pioneri olacaq IBM şirkəti (ilk adı Computing-Tabulating-Recording Company olmaqla) ABŞ-da təsis edilib.

Əyləncə və mədəniyyət

• 1884-cü il – Dünyanın ilk “Amerikan təpəcikləri” (Roller Coaster): Nyu-Yorkun Koni-Aylend (Coney Island) əyləncə parkında tarixdə ilk sürət qatarı / attraksionu istifadəyə verilib.
• 1904-cü il – “Bloomsday” (Blum günü): Məşhur irlandiyalı yazıçı Ceyms Coys gələcək həyat yoldaşı Nora Barnakl ilə ilk görüşünə çıxıb. Yazıçı sonradan özünün dünyaşöhrətli, modernizmin şah əsəri sayılan “Odissey” (Ulysses) romanındakı bütün hadisələri məhz bu günün (16 iyun 1904) daxilinə sığdırıb. İndi hər il dünyada bu gün “Blum günü” kimi qeyd edlir.
• 1960-cı il – “Psixo” (Psycho) filminin premyerası: Kinomatoqrafiya tarixində qorxu və triller janrını kökündən dəyişən, Alfred Hiçkokun şah əsəri sayılan “Psixo” filmi ilk dəfə Nyu-Yorkda nümayiş etdirilib.

Siyasi və sosial hadisələr

• 18s58-ci il – Linkolnun məşhur “Parçalanmış ev” nitqi: ABŞ prezidenti Abraham Linkoln quldarlığa qarşı çıxış edərək tarixin gedişatını dəyişən məşhur “Parçalanmış ev özü-özlüyündə dayana bilməz” tezisi ilə çıxış edib.
• 1976-cı il – “Soveto üsyanı” (Cənubi Afrika): CAR-da irqi ayrı-seçkiliyə (aparteid) qarşı etiraz edən 20 minə yaxın qaradərili məktəbliyə polisin atəş açması nəticəsində yüzlərlə uşaq qətlə yetirilib. Bu gün hazırda Afrikada “Uşaqlar günü” kimi anılır.