Təqvimin bu günü həm Azərbaycan, həm də dünya miqyasında dövlətçilik, coğrafi kəşflər, elm və mədəniyyət sahəsində bir çox mühüm “ilk”lər və dönüş nöqtələri ilə yaddan qalan hadisələrə ev sahibliyi edib.

Azərbaycan tarixində

• Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı (1993): Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində rəmzi olaraq “Qayıdış Günü” kimi qəbul edilən hadisə məhz bu gün baş verib. Gəncə hadisələrindən sonra ölkədə yaranmış dərin siyasi böhran fonunda, Naxçıvan Ali Məclisinin sədri Heydər Əliyev xalqın və dövrün iqtidarının dəvəti ilə ilk dəfə Naxçıvandan Bakıya gələrək böhranın qarşısını almaq üçün rəsmi danışıqlara başlamışdır. Bu qayıdış ölkənin müstəqillik tarixində yeni bir mərhələnin əsasını qoydu.
• Şahdağ ətəyində tarixi vuruşma (1488): Səfəvi və Şirvanşah qoşunları arasında Şahdağ ətəyində baş verən bu qanlı döyüşdə Qızılbaşların rəhbəri Şeyx Heydər həlak oldu. Bu hadisə həm də gələcəkdə Şərqin ən qüdrətli imperiyalarından birinə çevriləcək Səfəvilər dövlətinin qurucusu Şah İsmayıl Xətainin atası Şeyx Heydərin son döyüşü kimi tarixə düşdü.
• Üçtərəfli diplomatik münasibətlərin başlanğıcı (1992): Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası ilə Pakistan və Türkmənistan arasında ilk dəfə rəsmi diplomatik əlaqələr məhz 9 iyun tarixində qurulmuşdur.

Dünya tarixində ilk dəfə

• Müqəddəs Lourens çayının kəşfi (1534): Fransız dənizçi və səyyah Jak Kartye Şimali Amerikanın daxili hissələrinə doğru irəliləyərək Müqəddəs Lourens çayını təsvir və xəritələşdirən ilk avropalı oldu. Bu kəşf Fransanın Kanadadakı müstəmləkəçilik fəaliyyətinin əsasını qoydu.
• Amerikada ilk rəsmi pul kəsilməsi (1652): Massaçusetsdə zərgər Con Hall İngiltərə müstəmləkə qanunlarına meydan oxuyaraq Amerikada ilk sikkəxananı açdı və ilk yerli gümüş sikkəni (Pine Tree Shilling) dövriyyəyə buraxdı.
• Parisdə ilk ictimai zoopark (1793): Fransada elm və təhsil məqsədilə xalqın istifadəsinə verilən, heyvanların qəfəslərdə nümayiş etdirildiyi dünyanın ilk müasir ictimai zooparkı (Ménagerie du Jardin des Plantes) fəaliyyətə başladı.
• Sakit okean üzərindən ilk uçuş (1928): Avstraliyalı pilot Çarlz Kinqsford Smit “Southern Cross” adlı təyyarəsi ilə ABŞ-dan Avstraliyaya uçaraq Sakit okeanı hava yolu ilə keçən ilk insan kimi aviasiya tarixinə düşdü.
• İlk nüvə sualtı qayığı (1959): ABŞ-da ballistik raketlərlə təchiz olunmuş dünyanın ilk nüvə enerjili sualtı qayığı – “USS George Washington” suya buraxıldı.
• Rəngli fotoqrafiyanın kommersiya debütü (1907): Əfsanəvi Lümyer qardaşları tərəfindən icad edilən və rəngli şəkillərin çəkilməsini praktiki edən ilk kommersiya rəngli fotoqrafiya texnologiyası (“Autochrome Lumière”) bazara təqdim olundu.

Digər maraqlı və ötəri hadisələr

• 68-ci il: Roma imperatoru Neron hərbi çevrilişdən sonra edam edilməmək üçün intihar etdi və bununla da Yuli-Klavdi sülaləsinin hakimiyyəti başa çatdı.
• 1815: Avropanın siyasi xəritəsini yenidən formalaşdıran və Napoleon müharibələrindən sonrakı yeni nizamı müəyyən edən tarixi Vyana Konqresi başa çatdı.
• 1617: İstanbulun rəmzlərindən biri, memar Sedefkar Mehmet Ağa tərəfindən tikilən məşhur Sultan Əhməd məscidi (Göy məscid) ibadətə açıldı.