1452-ci ildə ilk kütləvi kitabın çapından 1928-ci ildə təbabətdə inqilab edən penisillinin kəşfinə, ilk atom sualtı gəmisindən Azərbaycanın hərbi-iqtisadi müqəddəsliyinə qədər — 30 sentyabr tarixi dünya və milli tariximizdə hansı ilklərə imza atıb?

Bəşəriyyətin axarını dəyişən ən maraqlı hadisələr və elmi kəşflər:

Azərbaycan tarixi

• 1920 — Azərbaycan və Rusiya arasında Hərbi-İqtisadi İttifaq Müqaviləsinin imzalanması: Moskvada Azərbaycan SSR ilə Rusiya SFSR arasında hərbi və iqtisadi sahədə sıx birləşməni nəzərdə tutan müqavilə imzalandı. Bu müqavilə ilə Azərbaycanın xalq komissarlıqlarının (müdafiə, xarici ticarət, dəmir yolları, poçt-teleqraf və s.) Rusiya komissarlıqlarına tabe etdirilməsinin hüquqi əsası qoyuldu və respublikanın müstəqilliyi formal xarakter almağa başladı.

Dünya tarixi

• 1452 — Yohan Qutenberq tərəfindən ilk kütləvi kitabın çapı (Qutenberq Müqəddəs Kitabı): Poliqrafiya və nəşriyyat tarixində ən böyük dönüş nöqtəsi sayılan bu hadisədə Yohan Qutenberq hərəkətli metal hərflər texnologiyası ilə ilk dəfə Müqəddəs Kitabın (İncil) kütləvi çapını tamamladı. Bu kəşf Avropada elmi və mədəni renesansın başlamasına təkan verdi.
• 1846 — Diş həkimliyində ilk dəfə efir anesteziyasının tətbiqi: Amerikalı diş həkimi Uilyam Morton (William T.G. Morton) Boston şəhərində ilk dəfə olaraq xəstənin (Eben Frost) dişini çıxararkən anestetik vasitə kimi dietil efirindən istifadə etdi. Bu hadisə təbabət və cərrahiyyə tarixində ağrısız əməliyyatların erasını açdı.
• 1882 — Dünyada ilk kommersiya hidroelektrik stansiyasının istifadəyə verilməsi: ABŞ-ın Viskonsin ştatının Aplton (Appleton) şəhərində Foks çayı üzərində qurulmuş dünyanın ilk su elektrik stansiyası fəaliyyətə başladı. Bu texnoloji addım bərpa olunan enerji mənbələrindən elektrik enerjisinin alınmasının ilk təcrübəsi oldu.
• 1928 — Penisillinin kəşfi haqqında ilk rəsmi elan: Şotlandiyalı alim Aleksandr Fleminq (Alexander Fleming) kif göbələyinin bakteriyaları məhv etdiyini müşahidə edərək “penisillin” adlandırdığı maddənin kəşfini rəsmi olaraq elan etdi. Bu kəşf tibb tarixində antibiotiklər dövrünü başlatdı və milyonlarla insanın həyatını xilas etdi.
• 1935 — Dünyanın ən böyük bəndlərindən biri olan Huver bəndinin açılışı: ABŞ Prezidenti Franklin Ruzvelt Kolorado çayı üzərində inşa edilmiş məşhur Huver bəndinin (Hoover Dam) rəsmi açılışını etdi. Bənd dövrünün ən iri mühəndislik və beton qurğusu kimi tarixə düşdü.
• 1947 — “Yankees” və “Dodgers” arasında ilk dəfə televiziya vasitəsilə canlı yayımlanan Beysbol Dünya Seriyası: Nyu-Yorkda baş tutan bu qarşılaşma beysbol çempionatının televiziya ekranlarında canlı yayımlanan ilk oyunu oldu və idman mediasında yeni dövrün əsasını qoydu.
• 1954 — Dünyada ilk atom sualtı gəmisi “Nautilus”un istismara verilməsi: ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə daxil edilən USS “Nautilus” (SSN-571) fəaliyyətdə olan ilk nüvə enerjili sualtı gəmi kimi dənizçilik və hərb tarixinə keçdi.