3 sentyabr — sadəcə təqvimdə adi bir gün deyil, bəşəriyyət üçün böyük dönüş nöqtələrinin yaşandığı tarixi bir tarixdir.

Dünyanın ilk antibiyotiki olan penisillinin kəşfindən Marsın ilk rəngli fotosuna, ən qədim respublikanın qurulmasından Formula 1-in ilk çempionuna qədər elm, siyasət və idman dünyasını dəyişən ən mühüm “ilk”ləri təqdim edirik.

Elm, kəşf və texnologiya

• 1928 — Penisillin antibiyotikinin kəşfi: Şotlandiyalı alim Aleksandr Fleminq öz laboratoriyasında unutduğu bakteriya kulturasının üzərində kif göbələyi dənəciklərinin (Penicillium) inkişaf etdiyini və bakteriyaları məhv etdiyini müşahidə etdi. Bu, tarixdə ilk antibiyotikin kəşfi oldu və tibbdə inqilab yaratdı.
• 1976 — Marsdan ilk rəngli foto: NASA-nın “Viking 2” kosmik aparatı Mars səthinə uğurla eniş etdi və Qırmızı planetin səthindən tarixdə ilk rəngli yaxın plan fotolarını Yerə göndərdi.
• 1935 — Avtomobildə ilk dəfə 300 mil/saat sürət həddinin keçilməsi: Ser Malkolm Kempbell Utah ştatındakı qurumuş duz gölü yatağında xüsusi hazırlanmış avtomobili ilə 304.331 mil/saat (489.8 km/saat) sürət yığaraq tarixdə 300 mil sürət həddini aşan ilk insan oldu.
• 1985 — “Titanik” gəmisinin qalıqlarının kəşfi: Fransız Okeanoqrafiya Elmi-Tədqiqat İnstitutu (IFREMER) 1912-ci ildə batmış “Titanik” gəmisinin qalıqlarının tapıldığını rəsmən elan etdi.

Siyasət, tarix və beynəlxalq hadisələr

• 301 — Tarixin ilk respublikasının qurulması: Müqəddəs Marinus tərəfindən San-Marino dövlətinin əsası qoyuldu. Bu gün San-Marino dünyanın ən qədim respublikası sayılır.
• 1777 — ABŞ bayrağının döyüşdə ilk istifadəsi: ABŞ İstiqlal Müharibəsi çərçivəsində baş verən Куч-Bric (Cooch’s Bridge) döyüşündə “Ulduzlar və Zolaqlar” (Stars and Stripes) adlanan ABŞ bayrağı tarixdə ilk dəfə döyüş meydanında dalğalandırıldı.
• 1783 — ABŞ-ın müstəqilliyinin rəsmən tanınması: Paris Müqaviləsi imzalandı. Bu müqavilə ilə Böyük Britaniya tarixdə ilk dəfə ABŞ-ın müstəqilliyini rəsmən tanıdı və Amerika İstiqlal Müharibəsi başa çatdı.
• 1833 — Səkidə satılan ilk kütləvi qəzet: Nyu-Yorkda “The New York Sun” qəzeti nəşr olunmağa başladı. Bu, küçələrdə oğlanlar tərəfindən 1 sentə satılan ilk ucuza başa gələn kütləvi mətbuat (“penny press”) nümunəsi idi.
• 1967 — İsveçdə “Dagen H” (H günü): İsveç tarixdə ilk dəfə eyni gecədə yol hərəkəti qaydasını dəyişərək soldan sağa keçid etdi. Bu, nəqliyyat tarixində ən böyük logistik keçidlərdən biridir.

İdman və mədəniyyət

• 1895 — İlk peşəkar Amerikan futbolçusu: Con Broller (John Brallier) “Latrobe” komandasında oynamaq üçün 10 dollar qonorar alaraq tarixdə ilk açıq şəkildə ödənişli peşəkar Amerikan futbolçusu oldu.
• 1950 — İlk Formula 1 çempionu: İtaliya Qran-Prisini qazanan Nino Farina tarixdə ilk Formula 1 Dünya Çempionu adını qazandı.

Azərbaycan və region tarixində

• 1826 — Şəmkir döyüşü: İkinci Rusiya-İran müharibəsi (1826–1828) çərçivəsində Şəmkir ətrafında iki ordu arasında ilk böyük döyüş baş verdi.