Qlobal miqyasda və regional səviyyədə texnologiya sahəsində son bir həftə tarixi hadisələrlə yadda qaldı. Bu həftə süni intellekt (AI) bazarında güc balansının dəyişməsi, startap tarixinin ən böyük müqaviləsi və fiziki AI (Physical AI) sahəsinə milyardlarla dollarlıq axınla yadda qaldı.

Həftənin ən maraqlı və önəmli texnoloji xəbərləri:

Qlobal texnologiya gündəmi

SpaceX-dən tarixi addım: 60 milyard dollarlıq satınalma

Kosmos nəhəngi SpaceX, proqramçılar arasında fenomenə çevrilən süni intellekt əsaslı kodlaşdırma köməkçisi Cursor-un arxasındakı “Anysphere” şirkətini 60 milyard dollara satın aldığını rəsmən elan etdi. Bu, vençur kapitalı (startap) tarixində indiyə qədər qeydə alınmış ən böyük satınalma müqaviləsi oldu. SpaceX bu gedişlə Microsoft-un sahib olduğu GitHub platformasına birbaşa rəqib olacaq “Origin” adlı yeni kod repozitoriyasını (anbarını) istifadəyə verməyə hazırlaşır.

ChatGPT ilk dəfə liderliyini itirdi

Süni intellekt erasını başladan ChatGPT, buraxıldığı 2022-ci ilin noyabrından bəri ilk dəfə qlobal mobil və veb tətbiq bazarında dominantlığını (50%-dən çox olan payını) itirdi. Son hesabata görə:

• ChatGPT: 46.4%
• Gemini (Google): 27.7%
• Claude (Anthropic): 10.3%

Google-un Gemini-ni birbaşa Android əməliyyat sisteminin daxili təməlinə inteqrasiya etməsi və köhnə “Google Assistant”ı tamamilə əvəzləməsi bu kəskin keçiddə əsas rol oynadı.

Dünya iqtisadi forumu ilin Top 10 texnologiyasını açıqladı

İyunun 24-də Dünya İqtisadi Forumu (WEF) növbəti 3-5 ildə dünyanı dəyişdirəcək 10 aparıcı texnologiyanın hesabatını dərc etdi. Bu il diqqət proqram təminatlarından daha çox fiziki sistemlərə yönəlib. Siyahıda önə çıxanlar:

• Kvant davamlı qəfəs kriptoqrafiyası (Quantum-proof lattice cryptography): Gələcəyin kvant kompüterlərinin sındıra bilməyəcəyi xüsusi şifrələmə üsulları.
• Birbaşa litium hasilatı: Batareya sənayesini tamamilə ekoloji formaya salacaq texnologiya.
• Dərman kəşfi üçün kvant simulyasiyaları.

Fiziki AI və Robototexnika sahəsində investisiya rekordu

İyunun 23-nə olan məlumata görə, 2026-cı ilin əvvəlindən bəri robototexnika startaplarına qoyulan investisiya 18.8 milyard dollara çataraq ötən ilin rekordunu geridə qoydu. Jeff Bezos-un dəstəklədiyi CuspAI fiziki süni intellekt (Physical AI) materialları hazırlamaq üçün 400 milyon dollar, dəniz dronları istehsal edən Çinin Shihang Intelligent startapı isə təkcə bu ay 1 milyard dollar investisiya cəlb etdi.

Azərbaycan və regional texnologiya xəbərləri

Məlumatların məxfiliyi və kvant təhlükəsizliyi müzakirələri

Qlobal miqyasda kvant-davamlı şifrələmə standartlarının (Post-Quantum Cryptography) elan edilməsi ilə paralel olaraq, Azərbaycanın rəqəmsal ekosistemində də dövlət və bank məlumatlarının gələcək kvant təhdidlərindən qorunması məqsədilə infrastrukturun yenilənməsi məsələləri yerli kibertəhlükəsizlik forumlarında cari həftənin əsas müzakirə mövzularından birinə çevrildi.

Həftənin texno-aforizmi: “İndi investorlar süni intellekt proqramlarına və çiplərə deyil, həmin süni intellekt məlumat mərkəzlərini (Data Center) qidalandıracaq ucuz və yaşıl enerji infrastrukturuna pul yatırırlar. Əsl darboğaz proqram yox, enerjidir.”