23 iyun həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində bir çox əlamətdar hadisələr və xüsusilə də “ilk dəfə” reallaşan addımlarla yaddan qalan bir təqvimdir.

Bu günün tarixinə adını yazdırmış ən mühüm ilkləri və önəmli hadisələri:

Azərbaycan tarixi

• Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində ilk hərbi vəziyyət (1918):Azərbaycanda yenicə qurulmuş gənc respublikanın qarşısında duran gərgin vəziyyəti və Bakını işğaldan azad etmək zərurətini nəzərə alaraq, Fətəli xan Xoyskinin rəhbərlik etdiyi İkinci Hökumət tərəfindən ölkə ərazisində ilk dəfə hərbi vəziyyət elan olundu. Bu qərar Qafqaz İslam Ordusunun formalaşması və irəliləməsi üçün hüquqi zəmin yaratdı.
• Cənubi Azərbaycanda Milli Hökumətin qurulması (1920):Təbrizdə Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin başçılığı ilə Azərbaycan Milli Hökuməti quruldu. Bu, Cənubi Azərbaycan tarixində milli azadlıq hərəkatının ən mühüm zirvə nöqtələrindən biri idi.
• İlk Azərbaycanlı qadın teatr rejissoru (1925): Bu gün Azərbaycanın Xalq artisti, milli teatr tariximizin ilk qadın teatr rejissoru olan Gülcahan Güləhmədova-Martınovanın doğum günüdür. O, uzun illər Dövlət Rus Dram Teatrında silinməz izlər qoyub.
• Azərbaycan poeziyasının incisi (1913):Azərbaycanın sevilən Xalq şairəsi Nigar Rəfibəyli məhz bu gün Gəncədə anadan olub.

Dünya tarixi

• İlk yazı makinasının patentləşdirilməsi (1868):Amerikalı ixtiraçılar Kristofer Letem Şoulz, Samuel Suli və Karlos Qlidden tərəfindən müasir yazı makinasının ilk funksional prototipinə ilk dəfə patent alındı. Bu ixtira yazı və ofis mədəniyyətində inqilab etdi.
• Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin (BOK) yaradılması (1894):Paris Universitetində Pyer de Kubertenin təşəbbüsü ilə müasir olimpiya hərəkatının rəhbər orqanı olan BOK təsis olundu. Məhz bu səbəbdən hər il 23 iyun dünyada Beynəlxalq Olimpiya Günü kimi qeyd edilir.
• İlk tək mühərrikli təyyarə ilə dünya səyahəti (1931):Uayli Post və Harold Qatti tək mühərrikli təyyarə ilə dünya ətrafında rekord sürətli uçuşa başladılar və tarixdə ilk dəfə belə bir təyyarə ilə yer kürəsini dövr etməyi bacardılar.
• “İnternasional” marşının ilk dəfə ifa edilməsi (1888):Fransanın Lill şəhərində yerli fəhlə-sosialistlərin xor məclisində məşhur “İnternacional” (Beynəlmiləl) marşı tarixdə ilk dəfə səsləndirildi.
• İlk soyuq müharibə silahsızlanma müqaviləsi – Antarktika müqaviləsi (1961):Antarktidanı tamamilə elmi qoruq elan edən və qitədə hər növ hərbi fəaliyyəti qadağan edən Antarktika haqqında konvensiya qüvvəyə mindi. Bu, Soyuq müharibə dövrünün ilk qlobal silahsızlanma aktı idi.
• İlk dəfə bir ölkənin Avropa İttifaqından çıxmaq qərarı (2016):Böyük Britaniyada keçirilən referendumda (“Brexit”) seçicilərin 51.9%-i ölkənin Avropa İttifaqından ayrılmasına səs verdi. Bu, Aİ tarixində ilk dəfə bir üzv dövlətin qurumdan ayrılma qərarı oldu.

Bu dündə doğulan “Dahilər”

• Alan Türinq (1912): Müasir kompüter elminin və süni intellekt nəzəriyyəsinin atası hesab olunan dahi ingilis riyaziyyatçısı bu gün doğulub.
• Anna Axmatova (1889): Rus poeziyasının Gümüş dövrünün ən parlaq və unudulmaz simalarından biri bu gün dünyaya gəlib.