10 iyun tarixi həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində bir çox əlamətdar hadisələr, xüsusilə sahəsində “ilk” olan addımlarla yaddan qalan bir gündür.

Bu gün tarixdə ilk dəfə baş verən və yadda qalan ən mühüm hadisələr:

Dünya tarixində “ilk”lər

• İlk kütləvi dondurma satışı (1786): ABŞ-ın Nyu-York şəhərində tarixdə ilk dəfə dondurmanın kütləvi satışına başlanılıb. Məhz bu səbəbdən hər il 10 iyun dünyada qeyri-rəsmi olaraq “Ümumdünya Dondurma Günü” kimi qeyd edilir.
• İlk Oksford-Kembric avarçəkmə yarışı (1829): Londonun Temza çayında iki məşhur universitet – Oksford və Kembric arasında tarixdə ilk dəfə ənənəvi avarçəkmə yarışı (The Boat Race) keçirilib. Yarışın ilk qalibi Oksford komandası olub.
• İlk rəngli fotoqrafiya texnologiyasının təqdimatı (1907): Fotoqrafiya sahəsində inqilab edən, Lümyer qardaşları tərəfindən icad olunmuş və kommersiya baxımından uğur qazanan ilk praktik rəngli fotoqrafiya üsulu (Autochrome Lumière) Parisdə ictimaiyyətə təqdim edilib.
• “Anonim Alkoqoliklər” cəmiyyətinin qurulması (1935): ABŞ-ın Ohayo ştatında Bill Vilson və həkim Bob Smit tərəfindən dünyada ilk dəfə asılılıqdan əziyyət çəkənlərə qarşılıqlı yardım məqsədilə “Anonim Alkoqoliklər” (Alcoholics Anonymous) hərəkatının əsası qoyulub.
• İlk ABŞ Hərbi Dəniz Akademiyasının buraxılışı (1854): Annapolisdəki ABŞ Hərbi Dəniz Akademiyası özünün ilk məzunlarını yola salıb.

Azərbaycan və region tarixi

• Azərbaycan Elminin İmzası – Məmməd Arif Dadaşzadənin doğumu (1904): Azərbaycan tənqidinin və ədəbiyyatşünaslığının banilərindən biri, akademik, Əməkdar elm xadimi Məmməd Arif Dadaşzadə Bakıda anadan olub. O, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin sistemli şəkildə yazılmasında ilk və fundamental addımları atan alimlərimizdəndir.
• Azərbaycan və SSRİ Xalq artisti Lyudmila Zıkinanın doğumu (1929): Səsi və xüsusi ifaçılıq tərzi ilə SSRİ məkanında böyük iz qoyan, Azərbaycanla da sıx yaradıcılıq əlaqələri olan məşhur müğənni Lyudmila Zıkina bu gün doğulub. O, SSRİ daxilində respublikaların mədəni yaxınlaşmasında mühüm rol oynamış sənətkarlardandır.
• Bəstəkar Səid Rüstəmovun xatirə günü (1983): Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin klassiki, xalq melodiyalarını nota köçürən və professional musiqiyə gətirən ilk bəstəkarlardan biri, Xalq artisti Səid Rüstəmov bu gün vəfat edib.

Digər maraqlı tarixi hadisələr

• 1190 – Üçüncü Səlib yürüşünə rəhbərlik edən Müqəddəs Roma imperatoru I Fridrix Barbarossa Göksu (Saleph) çayında boğularaq ölüb.
• 1936 – Sovet dövrünün ən böyük və məşhur cizgi filmi studiyası olan “Soyuzmultfilm” yaradılıb. Burada sonradan uşaqlığımızın unudulmaz ekran işləri ərsəyə gəlib.
• 1967 – Yaxın Şərqin xəritəsini dəyişdirən məşhur altıgünlük ərəb-israil müharibəsi başa çatıb.
• 1982 – Rejissor Stiven Spilberqin əfsanəvi elmi-fantastik filmi “E.T. – Yadplanetli” (E.T. the Extra-Terrestrial) premyeraya çıxıb və kino tarixində böyük bir fenomenə çevrilib.