Bu gün, 21 may tarixi bəşəriyyət, elm, texnologiya və idman tarixində bir çox maraqlı və əlamətdar “ilk”lərlə yadda qalıb.

Aviasiya və kosmos tarixində ilklər

• Tarixdə ilk dəfə Şimal Qütbünə eniş (1937): SSRİ-yə məxsus “UPOL” (Şimal Qütbü-1) elmi-tədqiqat stansiyasını daşıyan təyyarə tarixdə ilk dəfə Şimal Qütbünə (buz üzərinə) uğurlu eniş etdi.

Elm və tibb ilkləri

• İlk dəfə süni ürək klapanının uğurla implantasiyası (1984): ABŞ-da həkimlər tərəfindən tarixdə ilk dəfə bir xəstəyə uğurlu şəkildə süni ürək qapağı köçürüldü və bu, kardiologiyada böyük bir inqilab oldu.

Siyasi və beynəlxalq ilklər

• Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin qurulması (1881): Klarissa Barton tərəfindən ABŞ-da ilk dəfə Amerika Qırmızı Xaç Cəmiyyəti təsis edildi.
• Saat qurşağı islahatı (1916): Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Böyük Britaniya tarixdə ilk dəfə enerjiyə qənaət məqsədilə rəsmi olaraq “Yay vaxtı” (Daylight Saving Time) rejiminə keçdi.

İdman dünyasından ilklər

• FİFA-nın yaradılması (1904): Parisdə tarixdə ilk dəfə Beynəlxalq Futbol Assosiasiyaları Federasiyası (FIFA) təsis edildi. Yeddi Avropa ölkəsinin (Fransa, Belçika, Danimarka, Hollandiya, İspaniya, İsveç və İsveçrə) nümayəndələri bu tarixi sənədə imza atdılar.

2002-ci ildə BMT tərəfindən bu gün ilk dəfə rəsmi olaraq “Ümumdünya Mədəni Müxtəliflik Günü” (Dialoq və İnkişaf naminə) elan edilib.

Azərbaycanda ilklər

• Tarixdə ilk dəfə Azərbaycan nümayəndə heyətinin Paris Sülh Konfransına rəsmi qəbulu (1919): Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Əlimərdan bəy Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Paris Sülh Konfransında ilk dəfə olaraq ABŞ Prezidenti Vudro Vilson tərəfindən rəsmi şəkildə qəbul edildi. Bu, gənc cümhuriyyətin beynəlxalq arenada tanınması yolunda atılan ilk və ən böyük diplomatik addımlardan biri idi.
• Azərbaycanda ilk dəfə “Vətəndaşlıq haqqında” Qanunun qəbul edilməsi (1998): Müstəqil Azərbaycan Respublikasının tarixində ilk dəfə ölkə vətəndaşlığının hüquqi əsaslarını, onun əldə edilməsi və itirilməsi qaydalarını tənzimləyən fundamental “Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı haqqında” Qanun qəbul olundu.

Mədəniyyət və incəsənət

• İlk dəfə Üzeyir Hacıbəylinin “Şeyx Sənan” operasının nümayişi (1909): Böyük bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin ikinci operası olan “Şeyx Sənan” ilk dəfə Bakıda, Nikitin qardaşlarının sirk binasında tamaşaya qoyuldu. Tamaşanın rejissoru Hüseyn Ərəblinski idi. Bu opera həm də musiqi tariximizə Leyli və Məcnundan sonra yazılan növbəti böyük muğam operası cəhdi kimi düşdü.

Elm və quruculuq

• Azərbaycan Elmlər Akademiyasının ilk Tarix İnstitutunun fəaliyyətə başlaması (1936): SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Filialının nəzdində ilk dəfə müstəqil Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu yaradıldı. Bu, Azərbaycanda tarix elminin sistemli və akademik şəkildə araşdırılmasının rəsmi başlanğıcı hesab olunur.

Milli təqvimdə günün ilki: 21 may tarixi eyni zamanda Azərbaycanın müasir iqtisadi və intellektual mülkiyyət sistemində mühüm rol oynayan “Standartlaşdırma, metrologiya və patent sahəsi işçilərinin peşə bayramı günü” kimi qeyd olunur. Müvafiq fərmanla təsdiqlənən bu gün, sahə işçilərinin ölkə tarixindəki ilk rəsmi peşə bayramıdır.