Qadınlara kişiləri anlamağa, kişilərə isə özünə inam qazanmağa kömək edən filmlər.

Kino sənəti həm psixologiyanı anlamaq, həm də şəxsi inkişaf üçün çox güclü bir vasitədir. Aşağıda hər iki tərəfə fərqli perspektivlər qazandıracaq bəzi önəmli filmləri təqdim edirik.

Qadınlara kişiləri anlamağa kömək edən filmlər

Kişilərin daxili dünyası, qorxuları və duyğularını necə ifadə etdikləri (və ya gizlətdikləri) haqqında dərindən xəbər verən ekran əsərləri:

• “About Time” (Zamanda səyahət haqqında): Bu film sadəcə sevgi hekayəsi deyil, eyni zamanda bir kişinin atası ilə münasibəti, məsuliyyətləri və ailəsini qorumaq instinkti haqqındadır. Kişilərin həyatdakı kiçik anlara və yaxınlarına verdiyi gizli dəyəri anlamaq üçün əladır.
• “The Pursuit of Happyness” (Xoşbəxtliyin ardınca): Bir kişinin uğursuzluq qorxusunu, “ailəni təmin etmək” təzyiqi altında necə mübarizə apardığını və qürurunun onun üçün nə dərəcədə həyati olduğunu göstərir.
• “The Perks of Being a Wallflower” (Səssiz olmağın üstünlükləri): Gənc bir oğlanın daxili travmaları və sosial mühitdə özünü tapma çətinliyi vasitəsilə kişilərin həssas tərəflərini və səssiz qaldıqları anlarda nələr yaşadıqlarını üzə çıxarır.
• “Her” (O, qadın): Texnologiya və sevgi fonunda bir kişinin təkliklə mübarizəsini və emosional boşluqlarını necə doldurmağa çalışdığını incəliklə təsvir edir.

Kişilərə özünəinam qazanmağa kömək edən filmlər

Öz potensialını kəşf etmək, qorxuların üzərinə getmək və xarakter formalaşdırmaq mövzusunda motivasiya edən filmlər:

• “The Secret Life of Walter Mitty” (Uolter Mittinin gizli həyatı): Gündəlik xəyallar quran bir insanın nəhayət qabığından çıxaraq real macəraya atılmasını möhtəşəm şəkildə təsvir edir. “Hərəkətə keçmək” üçün ən yaxşı vizual dərsdir.
• “Fight Club” (Döyüş klubu): Müasir dünyanın istehlakçılıq tələsindən və “başqalarının gözündə yaxşı görünmək” ehtiyacından xilas olmaq, öz daxili gücünü (bəzən xaotik olsa da) tanımaq haqqında bir manifestdir.
• “Good Will Hunting” (Ağıllı Uill Hantinq): İstedadlı, lakin özünə inamı olmayan bir gəncin keçmişindəki zəncirləri qıraraq öz dəyərini anlaması prosesini göstərir. Emosional dözümlülük və özünü qəbul etmək üçün ideal nümunədir.
• “Whiplash” (Qamçı zərbəsi): Özünəinamın bəzən ifrat dərəcədə nizam-intizam və sarsılmaz iradə ilə necə inşa edildiyini göstərir. Sərhədləri aşmaq istəyənlər üçün sərtdir, lakin effektivdir.

Hər iki tərəf üçün “klassik” məsləhət:

“The Godfather” (Xaç atası) – Maskalanmış məsuliyyət

Bu film çox vaxt sadəcə mafiya hekayəsi kimi görülür, lakin əslində “Masculine Mystique”in zirvəsidir. Maykl Korleone obrazı, bir kişinin ailə şərəfi və məsuliyyəti naminə öz duyğularını, arzularını və vicdanını necə qurban verdiyini göstərir. O, “kişi güclü olmalıdır” imicini qorumaq üçün daxilən necə soyuq bir canavara çevrildiyini bizə sübut edir.

“American Psycho” – Mükəmməllik tələsi

Patrik Beytmen obrazı, cəmiyyətin uğurlu kişi modelinin (yaxşı bədən, bahalı kostyum, yüksək status) daxili boşluqla birləşdikdə nə dərəcədə dağıdıcı ola biləcəyini göstərən bir satira janrıdır. Bu film, “kişi hər zaman ən yaxşısı olmalıdır” təzyiqinin insan psixikasını necə zədələdiyini göstərir.

“Manchester by the Sea” – Səssiz kədər

Bu film kişilərin kədərlərini niyə “içəri atdıqlarını” anlamaq üçün şah əsərdir. Baş qəhrəman böyük bir travma yaşasa da, cəmiyyətin ondan gözlədiyi “mətanətli kişi” roluna görə ağlaya bilmir, partlayış yaşamır, sadəcə sükutla çürüyür. Qadınların kişilərdəki “emosional qapalılığı” anlaması üçün bu filmdən daha yaxşı nümunə tapmaq çətindir.

“The Big Secret” – Superqəhrəman janrının dekonstruksiyası

Müasir filmlərdə, məsələn, “Logan” (Wolverine), artıq yaşlanmış və yorulmuş bir qəhrəmanın “mən hələ də güclüyəm” maskasını daşımaqda çəkdiyi çətinliyi görürük. Bu, kişilərin zəif görünmək qorxusunun ən bariz təsviridir.

Bu siyahıya aşağıdakı Azərbaycan filmlərinidə əlavə etmək olar:

Bir cənub şəhərində (1969)

Lirik-psixoloji dram çox da böyük olmayan cənub şəhərlərindən birinin adamları, onların həyatı və əməyi haqqındadır. Burada hələ də insanların şüurunda keçmişin qalıqlarının kök salması, insanın mənəvi azadlığa necə böyük çətinliklə çıxması məsələləri ön plana çəkilmişdir. Filmin mərkəzində yeniliklə köhnəliyin mübarizəsi, insanın köhnəlmiş adətlərin əsarətindən xilas olması prosesi durur.

Dəli Kür (1969) 

Kinoromanda keçən əsrin əvvəllərində Azərbaycanın qabaqcıl ziyalılarının formalaşmasından, ilk mütərəqqi pedaqoqların fəaliyyətindən, qabaqcıl ziyalıların Zaqafqaziya xalqlarına göstərdikləri köməkdən və insanlarda azadlıq şüurunun formalaşmasından söhbət gedir.

Axırıncı aşırım (1971) 

Əlindən alınan taxılın şəhərdəki aclara gön­dərilməsinə etiraz edən Kərbəlayı İsmayılın yeni kolxozun sədri İmanla qarşıdurması vizual hadisələrin bolluğu ilə yadda qalır. Qəmlonun gecə evinin pəncərəsindən güllə ilə nişan aldığı İmanın arvadı Növrəstənin gözəlliyinə vurulması və sağ qalan sədrin səhər yenidən Kərbəlayı İsmayılın həyətindəki taxılın ardınca gəlməsi tutarlı maneə kimi yadda qalır. Folklor elementləri ilə zəngin kənd toyundakı qanlı döyüş səhnəsində Qəmlonun xatırlayaraq axtardığı İmanın arvadının qaçaraq aradan çıxması karnaval estetikası yaradır.

Gün keçdi (1971) 

Uşaqlıq illərində bir-birinə olan səmimi hisslərini xatırlayan qadın və kişi həmin münasibətləri yenidən qaytarmaq iqtidarında deyillər. Keçmişlə gələcəyin, köhnə ilə yeninin müqayisəsi. Keçmiş və gələcək “məkan” arayışında təqdim edilən, keçmişdən gələn bir məhəbbət hekayəti. Xüsusi çərçivələrlə verilən geniş “geridönüş” səhnələrindən ibarət olan bu müəllif filmi insan şuurunda təzadlar və qarşıdurmalar haqqındadır.

Təhminə və Zaur (1993)

Filmdə əsərin baş qəhramanları olan Zaur və Təhminənin melodram həyatından bəhs edir. Onları mühafizəkar cəmiyyətlə qarşı-qarşıya gətirir. Tanınmış professor Zeynallının oğlu Zaur atası və anası olmayan boşanmış qadın Təhminəyə aşiq olur. Zaurun anası Zivər xanım və atası buna qarşı çıxır.

Zaurun ailəsi onun Təhminə ilə romantik münasibətini pisləyir və Zauru ailə dostunun 19 yaşlı qızı Firəngiz ilə əvvəlcədən razılaşdırılmış evliliyə məcbur etməyə çalışır. Sosial təzyiqlər və Zaurun anası tərəfindən Təhminəyə davamlı zənglər sonda onların ayrılmasına səbəb olur.

Bu mövzu niyə vacibdir?

• Qadınlar üçün: Kişinin susqunluğunun arxasında “hissizliyin” deyil, əksinə, “zəif görünməmək üçün göstərilən böyük səyin” dayandığını görməyə kömək edir.
• Kişilər üçün: Özünəinamın sadəcə “sərtlik” olmadığını, daxili dürüstlük və emosional cəsarətin (hisslərini etiraf etmək bacarığının) əsl güc olduğunu anlamağa yol açır.