Tarixdə 12 avqust — imperiyaların süqutundan geosiyasi dönüş nöqtələrinə, eləcə də bəşəriyyətin texnoloji inqilablarına qədər bir çox mühüm hadisə ilə yadda qalıb. BMT-nin Qarabağla bağlı 853 saylı qətnaməsi və Xəzərin hüquqi statusunun müəyyənləşməsindən tutmuş, IBM-in ilk fərdi kompüterinin təqdimatına qədər Azərbaycan və dünya tarixinin axınını dəyişən ən önəmli tarixi anları təqdim edirik.

Bu tarixdə baş vermiş ən önəmli hadisələr və kəşflər:

Azərbaycan tarixi

• 1920 — Naxçıvan Sovet Sosialist Respublikasının elan edilməsi: Azərbaycanın şimalının işğalından sonra, 12 avqust 1920-ci ildə Naxçıvanda Sovet hakimiyyəti elan olundu. Bu addım regionun gələcək muxtariyyət statusunun və ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanmasında mühüm tarixi mərhələlərdən biri oldu.
• 1993 — BMT Təhlükəsizlik Şurasının 853 saylı qətnaməsi: Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BMT TŞ tərəfindən qəbul edilmiş 853 saylı qətnamə məhz 12 avqust 1993-cü ildə qəbul olundu. Qətnamədə Ağdam rayonunun və Azərbaycanın digər işğal olunmuş ərazilərinin dərhal, tam və qeyd-şərtsiz boşaldılması tələb edilirdi.
• 2018 — Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiya: Qazaxıstanın Aktau şəhərində keçirilən V Xəzər Sammitində Azərbaycan da daxil olmaqla 5 Xəzəryanı dövlətin dövlət başçıları tərəfindən tarixi Konvensiya imzalandı. Bu sənəd 20 ildən artıq davam edən qeyri-müəyyənliyə son qoyaraq dənizin bölünməsi və resurslardan istifadə prinsiplərini müəyyən etdi.

Dünya tarixi

• B.C. 30 — Kleopatranın ölümü: Qədim Misirin son ptolemey xanədanı hökmdarı VII Kleopatra məhz bu tarixdə vəfat etdi. Onun ölümü ilə Misir müstəqilliyini itirərək Roma imperiyasının əyalətinə çevrildi.
• 1851 — Dikiş maşınının patenti: Amerikalı ixtiraçı Ayzek Zinger (Isaac Singer) müasir dikiş maşınının mexanizmi üçün patent aldı. Bu kəşf tekstil və geyim sənayesində böyük inqilaba səbəb oldu.
• 1953 — SSRİ-də ilk Hidrogen bombasının sınağı: Sovet İttifaqı Semipalatinsk sınaq poliqonunda dünyada ilk dəfə olaraq real tətbiqə yararlı “RDS-6s” kod adlı hidrogen bombasını sınaqdan keçirdi. Bu, Soyuq Müharibə dövründə nüvə silahı yarışını yeni pilləyə qaldırdı.
• 1981 — IBM ilk Fərdi Kompüteri (PC) təqdim etdi: IBM şirkəti “IBM 5150” modelini təqdim edərək müasir fərdi kompüter erasının əsasını qoydu. Bu, informasiya texnologiyalarının gündəlik həyata inteqrasiyasında dönüş nöqtəsi oldu.
• 2000 — “Kursk” sualtı qayığının qəzası: Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus “Kursk” atom sualtı qayığı Barents dənizində baş verən partlayış nəticəsində batdı. Hadisə zamanı göyərtədə olan 118 nəfərlik heyətin tamamı həlak oldu.

Elmi kəşflər və kosmos

• 1877 — Marsın peyki Deymosun kəşfi: Amerikalı astronom Asaf Xoll (Asaph Hall) Marsın iki təbii peykindən biri olan Deymosu kəşf etdi (bir neçə gün sonra assumes Fobosu da kəşf edəcəkdi).
• Perseid meteor yağışının pik nöqtəsi: Hər il 12 avqust gecəsi Şimal yarımkürəsində ilin ən parlaq və sıx meteor yağışlarından biri olan Perseid meteor axını özünün maksimum aktivlik zirvəsinə çatır.