Bəşəriyyətin və xalqların inkişaf yolu bir anın içində dəyişən qərarlar və böyük kəşflərlə formalaşır. Yazının icadından kosmosun fəthinə, Şərqdə ilk demokratik cümhuriyyətin qurulmasından dənizin ortasında salınan möcüzəvi şəhərə qədər — həm Azərbaycan, həm də dünya tarixində silinməz iz qoyan, sivilizasiyaya yön verən ən böyük “ilklər”i bir araya topladıq.

Azərbaycan tarixi

Azərbaycan regionda və Şərq dünyasında bir çox mütərəqqi addımların öncüsü olub:

Siyasət və dövlətçilik

• Şərqdə ilk demokratik respublika (1918): Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) müsəlman Şərqində ilk parlamentli və demokratik respublika kimi tarixə düşüb.
• Qadınlara seçki hüququ (1918): AXC ABŞ və bir çox Avropa ölkəsindən daha əvvəl qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verib.

Mədəniyyət və incəsənət

• Şərqdə ilk opera (1908): Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən bəstələnən “Leyli və Məcnun” operası bütün İslam dünyasında ilk opera əsəridir.
• İlk balet (1940): Əfrasiyab Bədəlbəylinin “Qız qalası” baleti Şərqdə bəstələnən ilk balet əsəridir.
• Müsəlman Şərqində ilk teatr (1873): M.F.Axundovun pyesləri əsasında Bakıda peşəkar teatr tamaşasının əsası qoyulub.
• İslam dünyasında ilk bədii film: 1916-cı ildə çəkilmiş “Nft və milyonlar səltənətində” filmi ilə Azərbaycan kinosunun təməli qoyulub.

Sənaye və texnologiya

• Sənaye üsulu ilə ilk neft quyusu (1846): Bibiheyrətdə dünyada ilk dəfə mexaniki qazma üsulu ilə neft quyusu qazılıb (ABŞ-dakı məşhur Drake quyusundan 13 il əvvəl).
• İlk neft tankeri (1879): Dünyada neft nəql edən ilk buxarlı tanker olan “Zərdüşt” (Zoroaster) Xəzər dənizində istismara verilib.
• Açıq dənizdə neft çıxarılması (1949): Dünyada ilk dəfə dənizdə — *”Neft Daşları”*nda estakada üsulu ilə neft hasilatına başlanılıb.

Dünya tarixi

Dünya sivilizasiyasının inkişafına yön verən dönüş nöqtələri:

Elm, texnika və kəşflər

• İlk yazı sistemi (e.ə. IV minillik): Şumerlər tərəfindən Mesapotamiyada mixi yazının icadı ilə bəşəriyyətin yazılı tarixi başlayıb.
• Çap maşını (1440): Yohan Qutenberqin hərəkətli metal hərflərlə çalışan mətbəəni icadı biliyin kütləviləşməsinə təkan verib.
• İlk kosmik uçuş (1961): Yuri Qaqarin “Vostok-1” gəmisi ilə kosmosa uçan ilk insan olub.
• İlk internet mesajı (1969): ARPANET şəbəkəsi vasitəsilə iki kompüter arasında göndərilən ilk söz “LO” (“LOGIN” yazılmaq istənərkən sistem çöküb) olub.

Mədəniyyət və cəmiyyət

• İlk Olimpiya Oyunları (e.ə. 776): Qədim Yunanıstanın Olimpiya şəhərində təşkil edilib.
• İlk atlas (1570): Abraham Ortelius tərəfindən hazırlanmış “Theatrum Orbis Terrarum” müasir mənalı ilk dünya atlası hesab olunur.
• Kino seansı (1895): Dünyada ilk ödənişli kinotamaşa Lümyer qardaşları tərəfindən Parisdə nümayiş etdirilib.

Mütərəqqi fakt: Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşəbbüsü ilə 1901-ci ildə açılan Müsəlman Şərqində ilk dünyəvi qızlar məktəbin (Tağıyev Qızlar Məktəbi) yaradılıb.