Azərbaycan Respublikasında əmək bazarının keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təmin etmək məqsədilə qəbul edilən “Məşğulluq Strategiyasının həyata keçirilməsinə dair 2026–2030-cu illər üçün Tədbirlər Planı”, ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf modelində mühüm dönüş nöqtəsidir. Bəs bu strateji sənəd əmək bazarının iştirakçılarına – işsizlərə, gənclərə, yaşlı nəslə və işəgötürənlərə dəqiq olaraq nə vəd edir?

Aşağıda təqdim olunan analitik məqalədə sənədin mahiyyəti və qoyulan konkret sualların Strategiyada necə əks olunduğu araşdırılır.

Yaş təbəqələri üzrə prioritetlər: Gənclərdən həssas qruplara

Strategiyada yaş təbəqələri üzrə diferensiallaşdırılmış yanaşma tətbiq edilir. Belə ki, yaş prizmasından baxdıqda məşğulluğu təmin ediləcək əsas hədəf qruplarından biri gənclərdir. Regionlarda gənclərin startap layihələrinin dəstəklənməsi, “iş yerində öyrənmə” (usta yanında şagirdlik və təcrübəkeçmə) mexanizmlərinin hüquqi çərçivəyə salınması prioritet sayılır. Təhsil müəssisələrini bitirən məzunların əmək bazarına adaptasiyasının xüsusi monitorinqi aparılacaq.

Bununla yanaşı qadınlar və sosial müdafiəyə ehtiyacı olan digər qruplar, işə düzəlməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlar (əlilliyi olan şəxslər, şəhid ailəsi üzvləri, dövlət uşaq müəssisələrinin məzunları) üçün aktiv məşğulluq tədbirləri genişləndirilir.

Hansı peşə və sektorlara üstünlük veriləcək?

Əmək bazarının rəqəmsallaşması və qlobal trendlərə uyğunlaşması Strategiyanın ana xəttini təşkil edir. İT və Yüksək Texnologiyalar sahəsində yüksək işçi tələbi aktualdır. Süni intellektə əsaslanan xidmətlərin yaradılması, “Peşələr üzrə elektron atlas”ın tətbiqi və rəqəmsal bacarıqların artırılması əsas hədəfdir.

Eyni zamanda, Aqrar sektorda müasir texnologiyalar gündəmdədir. Kənd təsərrüfatında əmək məhsuldarlığını artırmaq üçün müasir aqro-texnologiyaların tətbiqi genişləndiriləcək və mütəxəssislərə ehtiyac mövcuddur.

Kənd yerlərində turizm və KOB-larda diuqqət mərkəzindədirlər. Regionlarda mikro, kiçik və orta sahibkarlığın (KOB) inkişafı, xüsusən kənd turizmi infrastrukturu və özünüməşğulluq proqramları vasitəsilə yeni biznes subyektlərinin formalaşdırılması strategiyada ön plana çəkilir.

Əmək haqlarının çevik ödəniş forması

Ödəniş mexanizmləri və iş vaxtının tənzimlənməsi ilə bağlı məsələlərə Strategiyada innovativ yanaşma var. Belə ki, sənəd birbaşa “günlük/saatlıq sabit maaş tarifi” təyin etmir; bunun əvəzinə beynəlxalq təcrübəyə əsaslanan çevik iş vaxtı rejimi modellərinin (məsafədən/hibrid, çevik qrafik) və normativ-hüquqi bazanın yaradılmasını nəzərdə tutur.

Bu tənzimləmələr saatlıq və ya layihəəsaslı (freelance) işləyən şəxslərin leqallaşması, qeyri-formal məşğulluğun aradan qaldırılması və işçinin ümumi həftəlik normanı qorumaqla iş saatlarını çevik seçməsinə imkan verəcək.

Strategiyada 40+ yaşlı şəxslərin işlə təminatı məsələsi

Strategiyanın ən diqqətçəkən tərəflərindən biri məhz yaşlı nəslin və yaşa görə diskriminasiyaya (eycizm) məruz qalanların əmək bazarında saxlanılmasıdır. Bu cür neqativ halların qarşısını almaq məqsədi ilə yenidən hazırlıq və ixtisasdəyişmə təcrübələrinin istifadə edilməsi nəzərdə tutulub. Sənəddə 40+ yaş qrupu ayrıca bir “limit” kimi xüsusi yaş adı ilə qeyd olunmasa da, “ömürboyu təhsil” (lifelong learning), peşə ixtisas standartlarının yenilənməsi və böyüklər üçün peşə hazırlığı mərkəzləri şəbəkəsinin genişləndirilməsi mexanizmləri vasitəsilə əhatə olunur.

Bununla yanaşı, KOB və özünüməşğulluq alternativ kimi aktuallığını itirmir. Orta yaş və üstü şəxslərin öz biznesini qurması üçün dövlət tərəfindən aktiv məşğulluq tədbirləri (aktivlərin verilməsi, məsləhət xidmətləri) tətbiq ediləcək.

Sonda qeyd etmək olar ki, 2026–2030 Məşğulluq Strategiyası inzibati işədüzəltmə idarəsindən daha çox, əmək bazarının ekosistemini rəqəmsallaşdıran və çevikləşdirən bir sənəddir. Sənəd vətəndaşlara birbaşa hazır iş yeri və ya sabit maaş cədvəli verməkdən ziyada, dəyişən iqtisadiyyata uyğun yeni bacarıqlar almaq (upskilling/reskilling) və çevik məşğulluq formalarından yararlanmaq üçün imkanlar açır.