Tarix boyu hər bir gün bəşəriyyətin taleyini dəyişən addımlarla yadda qalır. 16 iyul da istisna deyil; bu gün həm Azərbaycanda, həm də dünya miqyasında dövlətçilikdən elmə, kosmosdan ədəbiyyata qədər bir çox ilklər və mühüm dönüş nöqtələri ilə tarixə düşüb.

Bu gün tarixdə baş vermiş ən mühüm hadisələrin xronologiyası:

Azərbaycan tarixi

• 1804 — Birinci Rusiya-İran müharibəsinin başlanması: Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazı, o cümlədən Azərbaycan xanlıqlarını işğal etmək planının tərkib hissəsi olan bu müharibə rəsmən bu gün başlayıb. Müharibə sonradan tariximizin ən ağrılı səhifələrindən olan Gülüstan müqaviləsi (1813) ilə nəticələndi.
• 1826 — İkinci Rusiya-Qacar müharibəsinin başlanması: Çar Rusiyası ilə Qacarlar dövləti arasında Azərbaycan torpaqları uğrunda növbəti qanlı müharibə alovlandı. Bu müharibə də torpaqlarımızın parçalanmasını rəsmiləşdirən Türkmənçay müqaviləsi (1828) ilə bitdi.
• 1989 — Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin (AXC) təsis konfransı: Bakıda yarımleqal şəraitdə keçirilən bu konfransla Azərbaycanda Qarabağ hadisələri fonunda alovlanan milli-azadlıq hərəkatı təşkilati formaya keçdi. Əbülfəz Elçibəy təşkilatın sədri seçildi.
• 1992 — Milli Ləl-Cəvahirat Fondunun yaradılması: Azərbaycan Respublikasının ilk rəsmi qiymətli metallar və daşlar fondu təsis edildi.

Azərbaycan mədəniyyəti

Bu gün həm də Azərbaycan mədəniyyətinin unudulmaz simalarının doğum günüdür:

• Mirzə Babayev (1913): Azərbaycanın unudulmaz Xalq artisti, bənzərsiz estrada müğənnisi və aktyor. “Telefonçu qız” və “Dərviş Parisi partladır” kimi filmlərdəki yaddaqalan rolları ilə qəlblərdə taxt qurub.
• Rasim Əliyev (1934): Azərbaycanın Əməkdar memarı, uzun illər Bakı şəhərinin baş memarı olmuş şəxs. O, Naxçıvandakı Hüseyn Cavidin məqbərəsi başda olmaqla bir çox mühüm memarlıq abidələrinin müəllifidir.

Dünya tarixi

İslam təqviminin başlanğıcı (Hicri təqvim) 622-ci il: Məhəmməd peyğəmbər və ilk müsəlmanlar Məkkədən Mədinəyə hicrət etdilər. Bu tarixi hadisə Hicri təqviminin başlanğıcı (1-ci il, 1-ci ayın 1-i) kimi qəbul olundu.

Avropada ilk əskinas 1661-ci il: İsveçdəki “Stockholms Banco” bankı tərəfindən Avropa tarixində ilk dəfə kağız pul (əskinas) çap edilərək dövriyyəyə buraxıldı.

İlk nüvə silahı sınağı (Trinity) 1945-ci il: ABŞ-nin Nyu-Meksiko ştatında bəşəriyyət tarixində ilk nüvə bombası (kod adı “Trinity”) uğurla sınaqdan keçirildi. Bu, nüvə erasının rəsmi başlanğıcı idi.

İnsanlığın Aya doğru ilk addımı (Apollo 11) 1969-cu il: Astronavtlar Nil Armstronq, Bazz Oldrin və Maykl Kollinsi daşıyan Apollo 11 kosmik gəmisi Aya enmək missiyası ilə Kennedi Kosmik Mərkəzindən kosmosa buraxıldı.

Səddam Hüseynin hakimiyyətə gəlişi 1979-cu il: İraq prezidenti Əhməd Həsən əl-Bəkr “səhhəti ilə bağlı” istefa verdi və onun yerinə gələn vitse-prezident Səddam Hüseyn ölkənin rəsmi rəhbəri oldu.

Kosmosda ilk dəfə toqquşmanın müşahidəsi 1994-cü il: “Shoemaker-Levy 9” kometi Yupiter planeti ilə toqquşmağa başladı. Bu, bəşər tarixində insanların ilk dəfə canlı olaraq müşahidə etdiyi iki göy cisminin toqquşması hadisəsi idi.

Amazon ilk kitabını satdı 1995-ci il: Bu gün dünyanın ən böyük onlayn ticarət nəhəngi olan Amazon.com, qarajda qurulduqdan qısa müddət sonra özünün ilk kitabını (Douglas Hofstadter-in “Fluid Concepts and Creative Analogies” əsəri) satdı.

Maraqlı bir fakt: Bu gün həm də məşhur yazıçı Cerom Selincerin dünya ədəbiyyatının şah əsərlərindən sayılan “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” (The Catcher in the Rye) romanının ilk dəfə nəşr olunduğu gündür (16 iyul 1951).