Bu gün təqvimdə 3 iyundur. Dünya və Azərbaycan tarixində məhz bu tarixdə ilk dəfə reallaşan, bəşəriyyətin və ölkəmizin gedişatına təsir edən mühüm ilklərə nəzər salaq.

Dünya tarixində “ilklər”

• İlk simsiz səsli mesaj (1880): Telefonun ixtiraçısı Aleksandr Qrem Bell tarixdə ilk dəfə işıq şüaları vasitəsilə səsi ötürən qurğu — “Fotofon” (Photophone) ilə simsiz mesaj ötürülməsini həyata keçirdi. Bu hadisə Vaşinqtonda baş verdi və bugünkü fiber-optik texnologiyaların atası sayılır.
• İlk dəfə 8000 metrlik zirvənin fəthi (1950): Fransız alpinistlər Moris Herzoq və Lui Laşenal tarixdə ilk dəfə hündürlüyü 8 min metrdən çox olan zirvəyə — Himalay dağlarındakı Annapurna zirvəsinə (8,091 m) qalxaraq bəşəriyyət tarixində yeni bir rekord müəyyən etdilər.
• Amerikalı kosmonavtın ilk açıq kosmosa çıxışı (1965): “Gemini 4” missiyası çərçivəsində Edvard Uayt tarixdə ilk dəfə açıq kosmosa çıxan ilk amerikalı kosmonavt oldu. O, kosmik gəmidən kənarda 23 dəqiqə keçirdi.
• İpsiz və təhlükəsizlik alətsiz ilk tarixi dırmaşma (2017): Dünyanın ən məşhur qayaya dırmaşan alpinisti Aleks Honnold Yozemit Milli Parkındakı nəhəng, şaquli “El Capitan” qranit divarına (914 metr) ilk dəfə heç bir ip və təhlükəsizlik avadanlığı olmadan (free solo) dırmaşaraq idman tarixində unikal bir ilkə imza atdı.

Azərbaycan tarixində “ilklər” və mühüm hadisələr

• Azərbaycanın UNESCO-ya ilk üzvlüyü (1992): Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası tarixdə ilk dəfə BMT-nin Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzvü olan UNESCO-ya rəsmən üzv qəbul edildi. Bu, ölkəmizin mədəni irsinin dünyada tanıdılması üçün ilk və ən böyük hüquqi addım idi.
• “Qafqaz Dördlüyü” formatının ilk addımı (1996): Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Rusiya prezidentləri Kislovodsk şəhərində regional sülh və əməkdaşlıq uğrunda bəyannamə imzaladılar. Bu, regionun gələcək taleyini həll etmək üçün sınaqdan keçirilən ilk regional dördtərəfli format kimi tarixə düşdü.
• Şuşanın bolşevik işğalına qarşı ilk böyük müqaviməti (1920): Aprel işğalından sonra Qarabağda bolşeviklərə qarşı müqavimət göstərən Nuru paşanın rəhbərliyindəki Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərbi hissələri Şuşa şəhərini nəzarətə götürərək ilk böyük əks-hücum əməliyyatını həyata keçirdilər.

BMT-nin qərarı ilə 3 iyun bütün dünyada Ümumdünya Velosiped Günü kimi qeyd olunur. Bu ekoloji və sağlam nəqliyyat vasitəsinin rəsmi günü ilk dəfə 2018-ci ildə elan edilib.