2 iyun tarixi bəşəriyyət, elm, texnologiya və mədəniyyət tarixində bir çox mühüm və maraqlı “ilk”lərlə yadda qalıb.

Tarixdə bu gün ilk dəfə baş verən ən diqqətçəkən hadisələri təqdim edirik:

Elm və texnologiyada ilklər

• İlk radio patenti (1896): İtalyan ixtiraçı Qulyelmo Markoni simsiz teleqraf (radio) aparatı üçün Böyük Britaniyada ilk rəsmi patenti aldı. Bu, müasir simsiz rabitə və radio yayımının təməl daşı hesab olunur.
• Kosmosda ilk “yumşaq” eniş (1966): ABŞ-ın “Surveyor 1” pilotsuz kosmik aparatı Ay səthinə uğurlu şəkildə eniş etdi. Bu, ABŞ-ın başqa bir göy cisminə etdiyi ilk “yumşaq” (zədələnmədən) eniş idi və gələcək “Apollo” missiyaları üçün Ayın relyefini öyrənməyə imkan verdi.
• Marsa enən ilk aparat (1971): SSRİ-yə məxsus “Mars-3” zondu Mars planetinin səthinə ilk dəfə yumşaq eniş edən aparat oldu. Hərçənd ki, enişdən cəmi 14.5 saniyə sonra onunla əlaqə kəsildi, bu hadisə planetlərarası uçuşlar tarixində böyük bir ilk idi.

Siyasət və cəmiyyət həyatında ilklər

• İlk dəfə bir monarxın tacqoyma mərasiminin TV-də canlı yayımı (1953): Böyük Britaniya kraliçası II Elizabetin Vestminster abbatlığındakı tacqoyma mərasimi tarixdə ilk dəfə televiziya vasitəsilə canlı yayımlandı. Bu yayım dünyada milyonlarla insan tərəfindən izlənildi və televiziya tarixinin ən kütləvi hadisələrindən birinə çevrildi.
• İtaliya Respublikasının qurulması (1946): İtaliyada monarxiyanın ləğv edilməsi və respublika idarəetmə üsuluna keçidlə bağlı ilk referendum keçirildi. Maraqlıdır ki, bu, İtaliya tarixində qadınların ümumi səsvermə hüququndan istifadə etdiyi ilk seçki idi. Bu gün hazırda İtaliyada “Respublika Günü” kimi qeyd olunur.

Mədəniyyət və incəsənətdə ilklər

• Böyük Britaniyada ilk səsli film (1929): Rejissor Alfred Hiçkokun ekranlaşdırdığı “Blackmail” (Şantaj) filminin çəkilişlərinə səssiz film kimi başlanılsa da, sonradan səs əlavə edildi və bu film Britaniya kino tarixinin ilk səsli tammetrajlı bədii filmi kimi tarixə düşdü.
• İşıq saçan reklam nişanının (Neon) ilk nümayişi (1910): Fransız ixtiraçı Corc Klod tərəfindən hazırlanan ilk neon boru boruları Paris Avtomobil Sərgisində ictimaiyyətə nümayiş etdirildi və bu, müasir vizual reklam sənayesinin başlanğıcı oldu.

Azərbaycan tarixi

2 iyun həmçinin xalqımızın dahi bəstəkarı Qara Qarayevin tələbəsi olmuş, Azərbaycan simfonik musiqisində özünəməxsus iz qoyan görkəmli bəstəkar Xəyyam Mirzəzadənin (1935) doğum günüdür və Azərbaycan balet sənətində ilk dəfə kişi rəqsini peşəkar səviyyəyə qaldıran görkəmli xoreoqraf, Xalq artisti Kamil Dadaşovun doğum günüdür.

Azərbaycan Mülki Aviasiyasının yaranması

Azərbaycan aviasiya tarixində ən mühüm addım məhz bu gün atılıb. 2 iyun 1938-ci ildə Azərbaycanda ilk mülki aviasiya qrupu formalaşdırılıb. Sırf bu tarixi əsas götürərək, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə hər il 2 iyun ölkəmizdə Azərbaycan Mülki Aviasiyası İşçilərinin Peşə Bayramı Günü kimi qeyd olunur.

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin qurulması

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan dərhal sonra, 2 iyun 1920-ci ildə Xalq Maarif Komissarlığının qərarı ilə muzeyşünaslıq tariximizdə ilk böyük addım atıldı. Bakıda “Məmləkət Muzeyi” (hazırda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin mülkündə yerləşən Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi) təsis edildi. Bu, ölkəmizin zəngin maddi-mədəni irsini bir araya toplayan və qoruyan ilk rəsmi dövlət muzey kompleksi oldu.

Şərqdə ilk Uşaq Teatrının fəaliyyətə başlaması

Azərbaycan teatr sənətində uşaqların estetik tərbiyəsi üçün böyük bir ilk reallaşdı. 2 iyun 1927-ci ildə Bakı Məktəblilərinin Teatrı premyerası ilə fəaliyyətə başladı. Rejissor Ağalarovun rəhbərliyi ilə həvəskar uşaq truppasının hazırladığı “Təyyarə” pyesi ilk dəfə nümayiş olundu. Bu addım sonradan həm Azərbaycanın, həm də bütün Müsəlman Şərqinin ilk peşəkar uşaq teatrının — indiki Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının yaranmasına zəmin yaratdı.