Mövsümün gəlişinə baxmayaraq, hazırda paytaxt bazarlarında və marketlərdə gilas və albalının kiloqramının 6-12 manat (bəzi yerlərdə hətta 15 manat) arasında dəyişməsi bir neçə ciddi iqtisadi və təbii amillə bağlayırlar.

Fermerlər, aqrar ekspertlər və bazar müşahidəçiləri bu bahalaşmanın əsas səbəblərini aşağıdakı kimi xarakterizə edirlər:

Hava şəraiti və məhsuldarlığın kəskin aşağı düşməsi

Bu il qiymətlərin kəllə-çarxa çıxmasının ən böyük səbəbi təbiətin sürprizləridir. Azərbaycanın əsas gilas və albalı mərkəzi sayılan Xaçmaz və Quba rayonlarından gələn rəsmi məlumatlara görə, martın sonu və aprel aylarında havaların qeyri-sabit keçməsi, bəzi dövrlərdə temperaturun qəfil düşməsi ağacların çiçəkləmə və mayalanma prosesini iflic edib.

Fermerlərin sözlərinə görə, tozcuqlar zay olduğu üçün mayalanma tam getməyib və ağaclar məhsul tutmayıb. Məsələn, təkcə Xaçmaz rayonundakı gilas bağlarında builki məhsuldarlığın ötən illə müqayisədə 50%-dən çox azaldığı bildirilir. Təklif kəskin şəkildə azaldığı üçün yerində (bağda) alış qiyməti artıq 5-6 manata yüksəlib.

İnhisarçılıq və topdansatış mərkəzlərində “qiymət diqtəsi”

Kənd təsərrüfatı ekspertlərinin rəyinə görə, bazarda mal qıtlığı ilə yanaşı, paylama zəncirindəki problemlər də qiyməti süni şəkildə artırır. Rayonlardan gətirilən meyvələr mərkəzi topdansatış bazalarına (məsələn, “Meyvəli” bazasına) daxil olur. Bazarda rəqabətli alternativ topdansatış mərkəzləri az olduğundan, burada qiymətlər diqtə edilir və alverçilərin marjası kəndlinin qazancından qat-qat yüksək olur.

Logistika və daşıma xərcləri

Rayon yerlərində gilas və albalı Bakı ilə müqayisədə daha ucuz (təxminən 4-5 manat) təklif edilsə də, paytaxta gətirilənə qədər üzərinə əlavə xərclər gəlir. Bunun səbəbi isə ilk növbədə yol və yanacaq xərcləri, məhsulun tez xarab olması ilə bağlayırlar. Gilas və albalı zərif meyvələrdir, soyuduculu maşınlar və xüsusi qablaşdırma (yeşiklər) tələb edir. Satıcılar yolda tələf ola biləcək faizi də öncədən qiymətin üzərinə qoyurlar.

İxrac potensialı və daxili bazarın boşalması

Hər il olduğu kimi, keyfiyyətli, iriölçülü və görünüşü yaxşı olan gilas növləri (məsələn, “Öküzürəyi”, “Romanovka”) ilk növbədə xarici bazarlara (əsasən Rusiya və körfəz ölkələrinə) ixrac olunur. Baxmayaraq ki, builki ümumi ixrac həcmi məhsul azlığı səbəbindən aşağı düşüb, sahibkarlar əllərindəki az sayda seçmə məhsulu xarici valyuta ilə satmağa üstünlük verirlər. Nəticədə daxili bazarda yüksək keyfiyyətli məhsul azalır və qalan hissənin də qiyməti baha olur.

Hazırda, iyun ayının ortalarına doğru yerli gecyetişən gilas və albalı növlərinin kütləvi yığımına başlanıldıqca qiymətlərdə müəyyən qədər enmə gözlənilsə də, builki ümumi qıtlıq səbəbindən qiymətlərin əvvəlki illərdəki kimi çox ucuz (məsələn, 2-3 manat) olacağı real görünmür.

Qeyd edək ki, əzələ ağrıları və ümumi gümrahlıq üçün gilas, yuxu problemləri, iltihab və detoks üçün isə albalı unudulmaz seçimdir.