1 iyun tarixi bəşəriyyət, elm, mədəniyyət və idman tarixində bir çox maraqlı və əlamətdar “ilk”lərlə yadda qalıb.

Elm, texnologiya və media

• İlk boks matçı radiosu (1921): Tarixdə ilk dəfə bir boks qarşılaşması (Cek Dempsi və Georges Karpentier arasında) radiodan canlı yayımlandı. Bu, idman yayımçılığında yeni bir eranın başlanğıcı oldu.
• “The Beatles”ın əfsanəvi albomu (1967): Qrup özünün musiqi dünyasını dəyişdirən və tarixin ilk konseptual albomlarından biri sayılan “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” albomunu Böyük Britaniyada nümayiş etdirdi.
• CNN yayına başladı (1980): Dünyanın ilk 24 saat fasiləsiz xəbər yayımlayan telekanalı olan CNN (Cable News Network) Ted Törner tərəfindən fəaliyyətə başladı. Bu, qlobal xəbər mediasında tamamilə yeni bir format idi.

Beynəlxalq və sosial “ilk”lər

• İlk Ümumdünya Uşaq Günü (1925): Cenevrədə keçirilən Uşaqların Rifahı üzrə Beynəlxalq Konfransda 1 iyunun “Beynəlxalq Uşaqları Müdafiə Günü” kimi qeyd olunması qərara alındı. Bu, qlobal miqyasda uşaq hüquqlarına yönəlmiş ilk kütləvi təşəbbüslərdən biri idi.
• İlk rəsmi səsvermə maşını (1869): Məşhur ixtiraçı Tomas Edison ilk patentini aldı – bu, seçkilərdə səsləri avtomatik qeydə alan elektrikli səsvermə cihazı idi. Təəssüf ki, o dövrün siyasətçiləri prosesi çox sürətləndirdiyi üçün bu cihazı bəyənməmişdilər.
• İlk “Penny Black” markasının istifadəsi (1840): Dünyanın ilk rəsmi poçt markası olan “Penny Black” Böyük Britaniyada geniş kütlələr tərəfindən aktiv şəkildə istifadə edilməyə başlandı (rəsmi satış mayda başlasa da, sistemin tam oturması bu dövrə təsadüf edir).
• Kvant mexanikasının təməllərindən biri (1926): Ervin Şredinger özünün məşhur dalğa tənliyini (Şredinger tənliyi) formalaşdırdığı elmi işini rəsmən dərc etdirdi. Bu, fizika tarixində mikrodünyanın dərk edilməsində ən böyük sıçrayışlardan biri idi.

Azərbaycan tarixində “ilk”lər

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra uşaq hüquqlarının qorunması ilə bağlı qlobal sistemə inteqrasiya istiqamətində ilk böyük addımını məhz bu gün atdı. 1 iyun 1992-ci ildə ölkəmiz BMT-nin “Uşaq hüquqları haqqında” Konvensiyasına rəsmən qoşuldu. Bu, gənc respublikanın uşaqların hüquqi müdafiəsini beynəlxalq standartlar səviyyəsinə qaldırmaq öhdəliyini götürdüyü ilk rəsmi sənəd idi.

Gözdən əlillər kitabxanası

Məhz 1 iyun 1981-ci ildə Bakıda ilk dəfə fiziki məhdudiyyətli şəxslərin inklüziv təhsili və mədəni inkişafı üçün unikal bir müəssisə – Respublika Gözdən Əlillər Kitabxanası təsis edildi. Kitabxana Brayl əlifbası ilə çap olunmuş və audiotexnika vasitəsilə dinlənilən kitab fondu ilə ölkədə bu sahədə tamamilə ilk ixtisaslaşmış mərkəz oldu.

Lüksemburq ilə diplomatik əlaqələr

Müstəqil Azərbaycanın Avropa dövlətləri ilə diplomatik şəbəkəsinin qurulduğu ilk aylarda, 1 iyun 1992-ci ildə Azərbaycan və Lüksemburq Böyük Hersoqluğu arasında ilk dəfə rəsmi diplomatik əlaqələr quruldu.

Müasir Bakının memarlıq siması: Dəniz Mall

Daha yaxın tariximizə nəzər salsaq, Bakı bulvarının memarlıq simasını dəyişən və Azərbaycanın dəniz kənarında yerləşən, sidneyvari fərqli dizayna malik ilk nəhəng ticarət və əyləncə mərkəzi olan “Dəniz Mall” pandemiya dövrünün çətinliklərinə baxmayaraq, məhz 1 iyun 2020-ci ildə rəsmən qapılarını ziyarətçilərin üzünə açdı.