20 may tarixi dünya və Azərbaycan tarixində bir çox maraqlı, önəmli və bəşəriyyətin gedişatını dəyişən “ilk”lərə ev sahibliyi edib.

Dünya tarixində ilklər

• İlk dəfə Avropadan Hindistana dəniz yolunun açılması (1498): Portuqaliyalı səyyah Vasko da Qama Afrikanın cənubunu dövr edərək Hindistanın Kalikut (indiki Kojikode) limanına çatdı. Bu, tarixdə Avropadan Hindistana birbaşa gedən ilk dəniz səyahəti idi və qlobal ticarətin simasını tamamilə dəyişdi.
• İlk müasir atlasın nəşri (1570): Flamand coğrafiyaşünas Abraham Ortelius tarixdə ilk müasir atlas hesab olunan “Theatrum Orbis Terrarum” (Dünya Teatrı) adlı əsərini nəşr etdirdi. Bu, eyni ölçülü və xüsusi xəritələrdən ibarət ilk toplu idi.
• Cins şalvarların (Cinslərin) doğulduğu gün (1873): Levi Strauss və Jacob Davis, pərçimlərlə möhkəmləndirilmiş işçi şalvarları üçün tarixdə ilk patent hüququnu aldılar. Bu gün rəsmən göy cins şalvarların (blue jeans) ad günü sayılır.
• Atlantik okeanını təkbaşına uçaraq keçən ilk qadın (1932): Amerikalı pilot Ameliya Erhart Nyufaundlenddən (Kanada) havaya qalxaraq Şimali İrlandiyaya endi. O, Atlantik okeanını təyyarə ilə təkbaşına keçən tarixdə ilk qadın pilot oldu.
• Kainatın “böyük partlayış” səsini ilk dəfə eşitmək (1964): Robert Vilson və Arno Penzias Kainatın yaranmasından qalan mikrodalğalı fon şüalanmasını (qalaktik kənar küyü) ilk dəfə kəşf etdilər. Bu kəşf onlara sonradan Nobel mükafatı qazandırdı.
• İlk süni hüceyrənin yaradılması (2010): Genetik Kreyq Venter və komandası tarixdə ilk dəfə tamamilə süni şəkildə sintez olunmuş genomla idarə olunan süni canlı hüceyrə (bakteriya) yaratdıqlarını elan etdilər.

Azərbaycan tarixində bu gün

• Azərbaycan teatr tarixində ilk opera (1916): Şərqin ilk qadın bəstəkarı Şəfiqə Axundova məhz 1924-cü ilin mayında doğulmuşdu, lakin teatr tariximiz üçün başqa bir may hadisəsi – 1916-cı ilin 20 mayında Bakıda Zülfüqar Hacıbəyovun “Aşıq Qərib” operası ilk dəfə nümayiş etdirildi. Bu əsər dastan motivləri əsasında yazılmış ilk uğurlu musiqili səhnə əsərlərindən biri oldu.
• Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəmərinə ilk neftin vurulması (2005): Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft boru kəmərinin Azərbaycan hissəsinə ilk neft dolduruldu. Bu, regionun iqtisadi və geopolitik xəritəsini dəyişən nəhəng layihənin praktiki olaraq fəaliyyətə başladığı ilk gün idi.