Kriptovalyutalarla əməliyyatlara başladıqda ilk bilməyiniz gərəkən məlumat onların arxasında dəyərlərini müəyyən edən real bir kapitalın, yəni qızıl-valyuta rezervlərinin mövcud olmadığı ilə bağlıdır.

Bu isə o deməkdir ki, müxtəlif online platformalar sındırıldığı və ya dələduzlar tərəfindən yaradılıb işlədildiyi halda sizin investisiyalarınızın və online mühitdə əməliyyatlarınızın 100% təhlükəsizliyi və zəmanəti təmin edilmir. Buna səbəb bütün qeydiyyat və s. prosedurların online baş verməsi, bir çox hallarda platformaların gözə görünməz sahiblərinin DeepFake və Süni İntellekt texnologiyalarının, saxta mobil telefon nömrələrinin və TOR şəbəkəsinin üzərindən əlaqəyə çıxmasıdır.

Platformalar bir neçə saat ərzində domenlərini dəyişərək yoxa çıxdıqda onların izlərini tapmaq o qədərdə asan olmur və söhbət kiçik məbləğlərdən getdiyi halda bununla məşğul olmağa vaxt sərf edilmir və sıradan insanlara daha diqqətli olmağı və belə səhvlərə yol verməməyi tövsiyyə edirlər.

Lakin kriptovalyutalar bütün bu mənfi xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, virtual məkanda qeyri-leqal maliyyə dövriyyələrinin izinin itirilməsinə kömək edən çevik və çox gözəl spekulyasiya alətidir. Onlar eyni zamanda online mühitdə ödənişləri və valyuta mübadiləsini asanlaşdırır.

Dünya üzrə tanınmış “Kaspesky Laboratoriyası” şirkətinin rəhbəri Evgeniy Kasperskiy müsahibələrindən birində kriptovalyuta bazarının qanuni tənzimlənməsi üçün 300 ilədək vaxtın tələb edilə biləcəyini qeyd edib və eyni zamanda trendlərdən geri qalmamaq üçün bu bazardan kənar qalmayacağını bildirib.

Trend-in verdiyi məlumata əsasən, Azərbaycanda kriptovalyuta bazarı inkişafının ilkin mərhələsindədir. Cəmiyyətin kriptovalyutalara olan marağının yüksək olmasına baxmayaraq, ölkədə həyata keçirilən əməliyyatların həcmi qonşu Türkiyə və Qazaxıstanla müqayisədə xeyli azdır. Bunun əsas səbəblərindən biri ölkə bazarının kiçik ölçüsüdür. Belə ki, Azərbaycanda aktiv kriptovalyuta istifadəçilərinin sayı 500-600 nəfəri keçmir. Əsas əməliyyatlar xarici platformalarda həyata keçirildiyindən, dəqiq statistikanın əldə edilməsi çətinləşir.

Ölkədə kriptovalyuta alqı-satqısı üçün yerli platformaların olmaması istifadəçilərin imkanlarını məhdudlaşdırır və xarici şirkətlərdən asılılığı artırır. Eyni zamanda, əhalinin böyük hissəsi kriptovalyutaların riskləri və imkanları barədə kifayət qədər məlumatlı deyil ki, bu da bazarın böyüməsini ləngidir. Bu sahənin inkişafı üçün yerli platformaların yaradılması, əhalinin maarifləndirilməsi və təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi mühüm rol oynayacaq.

Azərbaycanda kriptovalyutaların tənzimlənməsi üzrə qanunvericilik bazasının yaradılması investorlar, biznes və dövlət üçün şəffaf və təhlükəsiz mühit formalaşdırmaqla mühüm irəliləyiş olacaq. Hazırda ölkədə kriptovalyuta bazarı spontan şəkildə inkişaf edir ki, bu da həm bazar iştirakçıları, həm də ümumi maliyyə sistemi üçün müəyyən risklər yaradır. Kriptovalyuta sektorunun qanunvericilik çərçivəsində tənzimlənməsinin əsas üstünlükləri dünya təcrübəsi, faktlar və statistik göstəricilər əsasında təhlil edilə bilər.

Müvafiq qanunvericilik bazasının olmamasına baxmayaraq, rəqəmsal aktivlərə marağın sürətlə artması ölkə üçün unikal çağırışlar və imkanlar yaradıb. Bu ilin noyabr ayına qədər hüquqi bazanın hazırlanması Azərbaycanın kriptovalyuta bazarının inkişafında dönüş nöqtəsinə çevrilərək sözügedən sahədə şəffaflıq, təhlükəsizlik və dayanıqlı artımı təmin edə bilər.

Şübhəsiz ki, ölkədə kriptovalyuta bazarının tənzimlənməsinə ehtiyac var. Kriptovalyutalarla bağlı dəqiq qaydaların olmaması ölkənin maliyyə sisteminə, investorlarına və iqtisadi sabitliyinə ciddi risklər yaradır.

Azərbaycanda kriptovalyuta platformalarının, birjalarının və investisiya fondlarının fəaliyyətini tənzimləyən qanunların olmaması fırıldaqçılıq üçün əlverişli mühit yaradır və istifadəçilər hüquqi qorunmadan məhrum qalır. Kriptovalyuta fırıldaqçıları investorların 3,8 milyard dollarını mənimsəyib. Kriptobirjalara edilən haker hücumlarının yaratdığı zərər 1,7 milyard dollar təşkil edib. Binance Smart Chain-in təhlükəsizliyi pozulub və 100 milyon dollar oğurlanıb.

Xatırladaq ki, FTX birjası iflas edərək investorların 8 milyard dollardan çox vəsaitini itirib. MDB ölkələrində də oxşar hallar qeydə alınıb. Məsələn, beynəlxalq kriptobirja Thodex fəaliyyətini dayandırıb və 400 mindən çox müştəri pullarını geri ala bilməyib.

Problemin həlli üçün kriptobirjalara və rəqəmsal maliyyə platformalarına lisenziyalaşdırma tətbiq edilməli, ənənəvi bank sistemlərində olduğu kimi kriptovalyuta depozitlərinin sığortalanması təmin olunmalı və istifadəçiləri fırıldaqçılıqdan qorumaq üçün hüquqi mexanizmlər işlənib hazırlanmalıdır.