Mövcud qanunvericiliyin tələblərinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının rezidentləri xaricdə əldə etdikləri gəlirlərini bəyan etməlidirlər. Bununla bağlı, xaricdə əldə olunmuş gəlirlərin Azərbaycan Respublikasında bəyan edilməsi ilə bağlı müxtəlif suallar yaranır.

Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən ölkə xaricində əldə olunmuş gəlirlərin bəyan edilməsi ilə bağlı yaranan sualları cavablandırıb.

Şəxs hansı hallarda Azərbaycan Respublikasının rezidenti hesab olunur?

Azərbaycan Respublikasının rezidenti təqvim ili ərzində ardıcıl 182 gündən artıq faktiki olaraq Azərbaycan Respublikasının ərazisində olan fiziki şəxsdir. Azərbaycan Respublikasının ərazisində və xarici ölkədə (hər hansı birində) fiziki şəxsin olma müddəti 182 gündən artıq olmadıqda, həmin fiziki şəxs daimi yaşayış yeri, həyati mənafelərinin mərkəzi, adətən yaşadığı yer və Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı meyarları üzrə müvafiq ardıcıllıqla Azərbaycan Respublikasının rezidenti sayılır.

Xarici ölkədə əldə etdiyim gəlirlər hansı ölkədə vergiyə cəlb olunmalıdır?

Fiziki şəxs Vergi Məcəlləsinin 13.2.5-ci maddəsində göstərilən şərtlərə əsasən Azərbaycan Respublikası rezidenti olduğu halda onun Azərbaycan Respublikasında və Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda təqvim ili ərzində əldə etdiyi bütün gəliri Azərbaycan Respublikasında vergiyə cəlb olunur.

Xarici ölkədə gəlir əldə etdikdə, bununla bağlı vergi orqanından VÖEN əldə etməliyəm?

Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda gəlir əldə edən rezident fiziki şəxslər vergi ödəyicisi kimi uçotuna alınmalı, VÖEN əldə etməlidir.

Xarici ölkədə olduğum müddət 182 gündən çoxdur. Bu zaman Azərbaycanda vergi öhdəliyim yaranırmı?

Vergi ödəyicisi Azərbaycan Respublikasının qeyri-rezidenti olduqda, xaricdə əldə olunan gəlirlər üzrə Azərbaycan Respublikasında vergi öhdəliyi yaranmır.

Gəlirlərimi Azərbaycanda bəyan etmək üçün vergi orqanında nə vaxt uçota durmalıyam?

Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda gəlir əldə edən rezident fiziki şəxslər vergi uçotuna durmaq üçün ərizəni, gəlir əldə etmək hüququ yarandığı gündən gec olmayaraq vergi orqanına verməlidirlər.

Sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəlirlər hansı dərəcə ilə vergiyə cəlb olunur?

Sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəlirlər həmin gəlirlərin əldə olunması ilə bağlı xərclər çıxıldıqdan sonra 20 faiz dərəcə ilə vergiyə cəlb olunur.

Xaricdə əldə etdiyim gəlirlər qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən olarsa, vergini hansı dərəcə ilə ödəməliyəm?

Ölkə xaricində qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəlirlər Azərbaycan Respublikasında 14 faiz dərəcə ilə vergiyə cəlb olunur.

Qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəlirlərə hansı gəlirləri misal göstərmək olar?

Qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirə misal olaraq, səhmlərin, qiymətli kağızların, kripto valyutaların təqdim olunduğu təqdirdə satış qiyməti ilə alış qiyməti arasındakı fərqdən əldə olunan gəliri misal göstərmək olar.

Xarici birjalarda səhmlərin və digər aktivlərin alqı-satqısı zamanı ödənilən xidmət haqları, bank və digər xərclər nəzərə alınırmı?

Bəli, səhmlərin və qiymətli kağızların təqdim olunması zamanı həmin qiymətli kağızların alış qiyməti, əməliyyatların həyata keçirilməsi ilə bağlı bütün xərclər, o cümlədən zərərlə nəticələnmiş əməliyyatlar olduqda həmin zərərlərin məbləği də ümumi gəlirdən çıxılır.

Nümunə 1:
Azərbaycan Respublikasının rezidenti Əliyev Əli 2023-cü ildə xarici müəssisə olan «ABC CO» şirkətinin 1 000 000 manat dəyərində səhmlərini əldə etmiş, ilin sonunda həmin səhmləri 1 500 000 manata təqdim etmişdir. Əliyev Əlinin xarici ölkədən 100 000 manat məbləğində faiz gəlirləri, 50 000 manat isə müəllif hüquqları ilə bağlı royalti gəlirləri də olmuşdur. Bundan əlavə, Əliyev Əlinin 30 000 manat məbləğində bank xərcləri və 2022-ci il üzrə səhmlərin ticarətindən 200 000 manat məbləğində zərəri olmuşdur. Bu halda Əliyev Əlinin vergi öhdəliyi aşağıdakı formada hesablanır: Vergiyə cəlb olunan gəlir:
1 500 000 – 1 000 000 (səhm satışı) + 100 000 (faiz gəliri) + 50 000 (royalti) – 200 000 (zərər) – 30 000 (bank xərci) = 420 000

Vergi məbləği: 420 000 x 14% = 58 800 manat.

Nümunə 2:
Azərbaycan Respublikasının rezidenti Əhmədov Əhməd Gürcüstan Respublikasında qeydiyyatda olan hər hansı bir hüquqi şəxsin təsisçisidir və illik 100 000 manat ekvivalentində dividend gəliri əldə edir. Həmin dividenddən Gürcüstan Respublikasında ödəmə mənbəyində 5 faiz dərəcə ilə vergi tutulmuşdur. Bu halda Əhmədov Əhmədin vergi öhdəliyi aşağıdakı formada hesablanır:
Yuxarıda qeyd olunan misalda 100 000 dividend gəliri xarici ölkədə qeyri-sahibkarlıq fəaliyətindən əldə edilmiş gəlir olduğu üçün 14 faiz dərəcə ilə vergi ödənilməlidir:
100 000 x 14% = 14 000
Xarici ölkədə 5 faiz dərəcə ilə ödənilmiş vergilər nəzərə alındığını üçün, qalan vergi büdcəyə ödənilməlidir:
14 000 – 5 000 = 9 000

Xarici ölkədə ödənilən vergilər Azərbaycan Respublikasında nəzərə alınırmı?

Vergi Məcəlləsinə və Azərbaycan Respublikası ilə digər dövlətlər arasında ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına dair bağlanmış beynəlxalq sazişlərə əsasən, rezident şəxsin Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda Azərbaycan mənbəyindən olmayan gəlirindən ödənilmiş gəlir vergisinin məbləğləri əldə olunmuş gəlirin növündən asılı olaraq Azərbaycan Respublikasında həmin gəlirdən müəyyən edilmiş dərəcələrlə tutulan verginin məbləğindən çox olmamaq şərtilə nəzərə alınır.

Vergi orqanında uçota durmadıqda nə ola bilər?

Vergi orqanı əldə etdiyi mənbəyi bəlli məlumatlar əsasında şəxsi məcburi qaydada vergi uçotuna ala bilər. Bundan başqa vergi orqanı vergiləri və faizləri hesablaya, o cümlədən vergi qanunvericiliyini pozmuş şəxslərə qarşı maliyyə sanksiyası və intizam tənbehi tətbiq edə bilər.

Mən Azərbaycan Respublikasının vergi ödəyicisiyəm, VÖEN-im var. Xarici ölkədə bank hesabım var, vergi orqanına o haqda məlumat verməmişəm. Həmin hesabda əməliyyatlar apardıqda cərimə oluna bilərəm?

Sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün qeyri-rezident ödəniş xidməti təchizatçılarında açılmış hesaba dair məlumatın bu hesablar üzrə əməliyyatlar aparıldığı tarixədək vergi orqanına təqdim edilməməsinə görə həmin hesaba mədaxil edilmiş pul vəsaitinin 100 faizi miqdarında vergi ödəyicisinə maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Vergi orqanı rezident şəxslərin Azərbaycan Respublikasından kənarda əldə etdiyi gəlirlər haqda məlumatı əldə edə bilirmi?

Azərbaycan Respublikası vergi və maliyyə məlumatlarının avtomatik mübadiləsinə dair bir çox ikitərəfli və çoxtərəfli beynəlxalq müqavilələrə qoşulmuşdur. Həmin sazişlər çərçivəsində Azərbaycan Respublikası vergi orqanları 100-dən artıq ölkə ilə vergi məqsədləri üçün məlumat mübadiləsi həyata keçirməkdədir.
Vergi ödəyicisi xarici ölkədəki gəlirləri haqda vergi orqanına məlumat təqdim etmədikdə, vergi orqanı beynəlxalq məlumat mübadiləsi vasitəsilə müvafiq məlumatları əldə edir. Bu zaman vergi orqanı yayındırılmış vergi məbləğini və əlavə faizləri hesablaya, o cümlədən yayındırılmış vergi məbləğinin 50 faizi həcmində maliyyə sanksiyası tətbiq edə bilər.