13 mart tarixi həm elmi kəşflər, həm də siyasi tarixin dönüş nöqtələri baxımından bir çox “ilk”lərlə zəngindir.
Budur, bu gün tarixdə ilk dəfə baş verən ən mühüm hadisələr:
Elm və kosmos: Kainat genişlənir
- Uran planetinin kəşfi (1781): Astronom Uilyam Herşel tərəfindən Uran planeti kəşf edilib. Bu, antik dövrlərdən bəri məlum olan beş planetdən (Merkuri, Venera, Mars, Yupiter, Saturn) sonra teleskop vasitəsilə kəşf edilən ilk planet kimi tarixə düşüb.
- Plutonun ilk fotosu (1930): 1930-cu ilin fevralında kəşf edilən Pluton planeti (indi cırtdan planet sayılır) haqqında ilk rəsmi elan və fotoşəkillərin təqdimatı məhz martın 13-də baş tutub.
İctimai və siyasi “İlk”lər
- Qız Skautların (Girl Guides) ilk toplantısı (1912): ABŞ-da Juliette Gordon Low tərəfindən 18 qızın iştirakı ilə ilk rəsmi toplantı keçirilib. Bu, qadınların sosial hərəkatlarda iştirakı üçün qlobal bir dalğanın başlanğıcı idi.
- İnternetin təməli (1989): Tim Berners-Li “World Wide Web” (WWW) layihəsinin ilk rəsmi təklifini CERN rəhbərliyinə təqdim edib. Bu, bu gün istifadə etdiyimiz internetin ilk konseptual sənədi sayılır.
Azərbaycan tarixində bu gün
- Milli Olimpiya Komitəsinin (MOK) Beynəlxalq Tanınması (1993): Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi Azərbaycan MOK-unu rəsmən tanımaq barədə qərar qəbul edib. Bu, müstəqil Azərbaycanın dünya idman ailəsinə daxil olduğu ilk rəsmi gündür.
- Daxili Qoşunların ilk döyüş hazırlığı (1992): Martın 12-də yaranan Daxili Qoşunların ilk bölmələri 13 mart tarixindən etibarən Qarabağ cəbhəsinə göndərilmək üçün ilk təşkilati və döyüş əmrlərini icra etməyə başlayıblar.
Mədəniyyət və texnologiya
- Səsli Filmin İlk Nümayişi (1923): Nyu-Yorkda Li de Forest tərəfindən səs və görüntünün eyni lent üzərində olduğu “Phonofilm” texnologiyası ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim edilib. Bu, səssiz kino dövrünün sonunun başlanğıcı idi.