İrandakı cari hərbi-siyasi gərginlik və regional qeyri-müəyyənlik Azərbaycanın daxili bazarına həm birbaşa, həm də dolayı yollarla təsir göstərir.

Hazırkı vəziyyəti üç əsas istiqamət üzrə qruplaşdırmaq olar:

Yanacaq bazarı və logistika xərcləri

Azərbaycan özü yanacaq istehsalçısı olsa da, regiondakı gərginlik qiymət və təchizat zəncirinə təsirsiz ötüşmür:

• Aİ-95 və Aİ-98 Markalı Benzin: Bu yanacaq növlərinin əhəmiyyətli hissəsi idxal olunduğu üçün dünya bazarında “Brent” neftinin bahalaşması bu markaların daxili satış qiymətinə artım təzyiqi yaradır.
• Daşıma xərcləri: Regional risklərin artması sığorta xərclərini və logistik xərcləri yüksəldir. Bu, ölkəyə gətirilən bütün növ malların maya dəyərinin artması deməkdir.

İdxal inflyasiyası və ərzaq təhlükəsizliyi

Azərbaycanın ərzaq səbətində idxal mallarının payı yüksəkdir:

• Tranzit riskləri: İran üzərindən keçən və ya bu regiona yaxın olan ticarət yollarındakı ləngimələr tədarük qıtlığına yol aça bilər.
• Valyuta təzyiqi: Qlobal bazarlarda qızılın və neftin kəskin bahalaşması dolların mövqeyini dəyişir. Azərbaycan manatının sabitliyi qorunsa da, ticarət tərəfdaşlarımızın (məsələn, Türkiyə, Rusiya) valyutalarındakı dalğalanmalar “idxal inflyasiyası” vasitəsilə daxili bazarda qiymət artımına səbəb olur.

İnflyasiya gözləntiləri və istehlakçı davranışı

İqtisadi nəzəriyyədə “gözlənilən inflyasiya” faktiki inflyasiyadan daha təhlükəli hesab olunur:

• Psixoloji faktor: Müharibə və gərginlik xəbərləri fonunda əhalidə bəzi malların (un, yağ, qənd və s.) ehtiyatını toplamaq meyli yarana bilər ki, bu da süni tələbat artımına və nəticədə qiymətlərin bahalaşmasına səbəb olur.
• Mərkəzi Bankın reaksiyası: İnflyasiya təzyiqini cilovlamaq üçün Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini artırmaq ehtimalı yüksəlir. Bu isə biznes kreditlərinin bahalaşması və iqtisadi aktivliyin müəyyən qədər soyuması ilə nəticələnə bilər.

Yekun analiz

Azərbaycanın kifayət qədər böyük valyuta ehtiyatları (təxminən 70 milyard dollardan çox) manatın məzənnəsini qorumağa imkan verir. Lakin qlobal enerji qiymətlərinin yüksəlməsi və logistik çətinliklər yaxın aylarda ölkədə ümumi qiymət səviyyəsinin (inflyasiyanın) bir qədər yüksəlməsini qaçılmaz edir.