Gözləri rəqəmsal yorğunluqdan qorumaq üçün nə etməliyik?

Gözləri rəqəmsal yorğunluqdan qorumaq üçün dünyada qəbul edilmiş ən effektiv metod “20-20-20” qaydasıdır.

Bu qayda göz əzələlərinin gərginliyini anında azaldır.

20-20-20 Qaydası

Hər 20 dəqiqədən bir ekrandan ayrılın.
20 saniyə ərzində fasilə verin.
Təxminən 20 fut (6 metr) uzaqlıqdakı bir nöqtəyə baxın.
Niyə? Çünki yaxın məsafəyə baxdıqda göz əzələləri gərginləşir, uzağa baxdıqda isə onlar tam boşalır və dincəlir.

Ekran vaxtı limitləri (Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tövsiyəsi)

0–2 yaş: Ekran qətiyyən tövsiyə olunmur.
2–5 yaş: Gün ərzində maksimum 1 saat (nəzarət altında).
6–12 yaş: Gündə 1.5 – 2 saat (fasilələrlə).
Yeniyetmələr və Böyüklər: Limit yoxdur, lakin hər saatda bir uzun fasilə mütləqdir.

Digər faydalı tövsiyələr:

Göz qırpma: Ekran qarşısında gözümüzü 3 dəfə daha az qırpırıq. Göz quruluğunun qarşısını almaq üçün şüurlu şəkildə tez-tez qırpın.
Məsafə: Ekranla göz arasındakı məsafə ən azı 50-60 sm olmalıdır.
İşıqlandırma: Otağın işığı ekranın parlaqlığından çox zəif və ya çox güclü olmamalıdır (balans qorunmalıdır).

Göz yorğunluğunu azaltmaq üçün smartfonlarda “Night Shift” və ya “Mavi işıq filtri” funksiyasını necə aktivləşdirmək olar?

Uşaqların göz sağlamlığını qorumaq və ekran vaxtını idarə etmək üçün ən effektiv tətbiqlər və funksiyalar bunlardır:

1. Nəzarət və limit tətbiqləri

Google Family Link: Valideynlərə uşaqların hansı proqrama nə qədər vaxt sərf etdiyini görməyə və uzaqdan cihazı kilidləməyə imkan verir.
Qustodio: Daha detallı hesabatlar təqdim edir və göz yorğunluğu yaratmasın deyə müəyyən saatlarda (məsələn, yuxu vaxtı) interneti tamamilə kəsir.

2. Göz Sağlamlığı üçün xüsusi tətbiqlər

Samsung Kids (və ya bənzər daxili rejimlər): Bir çox müasir planşetlərdə “Uşaq rejimi” var. Burada uşaq ekrana çox yaxın baxdıqda kamera bunu algılayır və ekranda xəbərdarlıq çıxaraq görüntünü dondurur (uşaq cihazı uzaqlaşdıranadək).
Twilight / Blue Light Filter: Axşam saatlarında ekranın mavi işığını avtomatik azaldır. Bu, uşağın yuxu hormonunun (melatonin) pozulmasının qarşısını alır.

3. “20-20-20” üçün taymerlər

Eye Care (Chrome extension və ya Mobil app): Hər 20 dəqiqədən bir ekranda rəngli bir xəbərdarlıq çıxarır ki, uşaq (və ya böyük) uzağa baxsın.

Uşaqlar üçün ən yaxşı “tətbiq” gün ərzində ən azı 2 saat açıq havada (təbii işıqda) vaxt keçirməkdir. Bu, elmi olaraq sübut edilib ki, miopiyanın (yaxından görmənin) inkişafını dayandıran ən güclü faktordur.

Övladınızın cihazında mavi işıq filtrini və ya vaxt limitini aktivləşdirmək üçün texniki təlimat

Cihazın növündən asılı olaraq bu funksiyaları aşağıdakı addımlarla aktivləşdirə bilərsiniz:

1. Android (telefon və planşetlər)

Mavi işıq filtri: “Ayarlar” (Settings) ➔ “Ekran” (Display) ➔ “Göz rahatlığı” (Eye Comfort Shield) və ya “Gecə rejimi”ni aktiv edin. Bunu cədvəl üzrə (məsələn, saat 21:00-dan sonra) qura bilərsiniz.
Vaxt limiti: “Ayarlar” ➔ “Rəqəmsal balans” (Digital Wellbeing) ➔ “App Timers”. Burada hər bir oyun və ya tətbiq üçün günlük limit (məsələn, YouTube üçün 30 dəqiqə) təyin edə bilərsiniz.

2. iPhone və iPad (iOS)

Mavi işıq filtri: “Ayarlar” ➔ “Ekran və Parlaqlıq” ➔ “Night Shift”.
Məsafə xəbərdarlığı (Göz üçün çox faydalıdır): “Ayarlar” ➔ “Ekran Vaxtı” (Screen Time) ➔ “Ekran Məsafəsi” (Screen Distance). Bu funksiya uşaq telefonu gözünə 30 sm-dən yaxın tutduqda xəbərdarlıq edir.
Vaxt limiti: “Ayarlar” ➔ “Ekran Vaxtı” ➔ “App Limits”.

3. Kompüter (Windows 10/11)

Mavi işıq filtri: “Start” ➔ “Settings” ➔ “System” ➔ “Display” ➔ “Night light”.

Vacib məqam: Əgər uşağınızın cihazını tam idarə etmək istəyirsinizsə, öz telefonunuza Google Family Link (Android üçün) və ya Apple Family Sharing (iPhone üçün) yükləməyiniz ən effektiv yoldur.