Azərbaycanda işçi datışmamazlığı əsasən tikinti, IT, səhiyyə və turizm sahələrində müşahidə olunur. Bu sahələrdə işləmək üçün qonşu ölkələrdən işçilər transfer edilir.
Mütəxəssis defisiti olan əsas sahələr
- Tikinti: Sektorun 7.1%-i rəsmi işçi ilə təminlənir, lakin böyük layihələrə görə (infrastruktur, yaşayış kompleksi) ixtisaslı işçi (sazandal, mühəndis) qıtlığı var; regionlarda disbalans daha kəskin.
- IT və texnologiya: Proqramçı, kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi və rəqəmsal marketinq sahəsində tələbat yüksək, xüsusilə Bakı və Sumqayıtdadır, lakin təhsil və təcrübə çatışmazlığı səbəbindən boşluq yaranır.
- Səhiyyə: Həkim, həkim köməkçisi və xüsusi ixtisaslı mütəxəssislər (psixiatr, pediatr) qıtlığı, xüsusilə region şəhərlərində.
- Turizm və xidmət: Otel işçiləri, aşbazlar və bələdçilər üzrə çatışmamazlıq müşahidə olunur, əsasəndə iyun-avgust mövsümlərində pik həddə çatır.
Ümumilikdə, neftdən kənar sektorlarda (qeyri-neft 1472.9 min işçi) və regionlarda (Bakı xaricində) qeyri-rəsmi məşğulluq və ixtisas çatışmazlığı əsas problemlərdir.
Bu sahələrdə işçi çatışmamazlığının əsas səbəbləri nələrdir?
Azərbaycanda tikinti, IT, səhiyyə və turizm sahələrindəki işçi çatışmamazlığının əsas səbəbləri təhsil-bacarıq uyğunsuzluğu və region disbalansıdır.
Əsas səbəblər
- Təhsil və peşəkarlıq çatışmazlığı: Müasir standartlara uyğun texniki bacarıqları olmayan məzunlar (məsələn, tikinti və IT-də), ali təhsildə humanitar sahələrə üstünlük təhsil sistemindən qaynaqlanır; şirkətlərlərdə ixtisasartırma təlimləri azdırır.
- Region və maaş disbalansı: Bakı xaricində (rayonlarda) işçilər təcrübəsiz olmaqlarına baxmayaraq aşağı maaş təkliflərini qəbul etmirlər, nəticədə xarici işçi cəlb edilir (xüsusilə tikinti və turizmdə).
- Miqrasiya və motivasiya: Gənclər aşağı maaşlı fiziki işlərdən qaçır, səhiyyədə isə vakansiya üzrə uzun növbələr və stres səbəbiylə mütəxəssislər digər ölkələrə köçür.
Bu problemlər əmək bazarı məlumatlarının azlığı və təhsil-işəgötürən koordinasiyasının zəifliyi ilə izah olunur.
Qeyd edilən sahələrdə xarici işçilərin nisbəti
Azərbaycanda tikinti, IT, səhiyyə və turizm sahələrində xarici işçilərin nisbəti aşağı səviyyədədir, lakin tikintidə daha yüksəkdir.
Sahələr üzrə nisbətlər (2025-ci il 3-cü rüb)
| Sahə | Xarici işçilərin payı |
|---|---|
| Tikinti | 36.9% |
| Turizm və iaşə | 8.6% |
| Emal sənaye | 8.6% |
| Mədənçıxarma | 9.1% |
| Ticarət/nəqliyyat | 5.3% |
| Digər (o cümlədən səhiyyə, IT) | 27.4% |
Ümumi xarici işçi sayı 6607 nəfərə yaxındır və tikinti sektoru dominantdır. IT və səhiyyədə rəsmi statistika azdır, lakin xüsusi layihələrdə (məsələn, IT parkda) xarici mütəxəssislər 5-10% arası təşkil edir.
Xarici işçilər əsasən dörd ölkədəndir
Azərbaycanda xarici işçilər əsasən Türkiyə, Gürcüstan, Rusiya və İrandandır.
Tikinti sektorunda Türkiyə və Gürcüstan işçiləri dominantdır, açıq məndələrdən əldə edilənd məlumatlara əsasən ümumi xarici işçi axını 12 mindən çox müqaviləni əhatə edir.
Azərbaycanda Türkiyə, Gürcüstan, Rusiya və İrandan gələn xarici işçilər əsasən tikinti, turizm və emal sənayesində işləyir.
Digər ölkələrdən (Pakistan, Hindistan) işçilər tikinti və istehsal sektorlarında cəlb edilir, lakin Türkiyə və Gürcüstan dominant qalanlardır.
Bu sahələrdə orta maaş nə qədərdir
Azərbaycanda tikinti, turizm və emal sənayesində orta aylıq əməkhaqqı 700-1500 manat arasında dəyişir.
| Sahə | Orta aylıq əməkhaqqı (manatla) |
|---|---|
| Tikinti | 709-1000 |
| Turizm/iaşə | 550-810 |
| Emal sənaye | 610-1734 |
Xarici işçilər üçün maaşlar yerli işçilərlə müqayisədə aşağı ola bilər (500-900 manat), lakin tikinti layihələrində (xüsusilə Türkiyəli suvaqçı/sazandal üçün) 800-1200 manata qədər çıxır. Regionlarda maaşlar Bakıdakından 20-30% aşağıdır.
Maaşlar Bakıda rayonlara nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
| Sahə | Bakı orta maaş (manat) | Rayonlar orta maaş (manatla) |
|---|---|---|
| Tikinti | 900-1200 | 500-800 |
| Turizm/iaşə | 700-1000 | 400-650 |
| Emal sənaye | 900-1500 | 550-900 |
Bakıda orta əməkhaqqı 1200-2400 manata qədər çıxır (məsələn, Pirallahı 2421 manat, Səbail 2187 manat), rayonlarda isə 450-950 manat arasıdır (Qax 451 manat, Zaqatala 480 manat). Fərq gündəlik xərclər, təcrübə səviyyəsi və layihələrin miqyasından qaynaqlanır.
TIME 