Dekabr ayında qarşınıza çıxan reklamlar qəribə dərəcədə inandırıcı görünürsə, bu sizə sadəcə elə gəlmir. Bayram alış-verişi mövsümü həm pərakəndə satıcılar, həm də məlumat brokerləri üçün ilin ən gərgin vaxtıdır. Bu şirkətlər gizlicə fərdi məlumatlarınızı izləyir, toplayır və satırlar. Hər axtarış, klik, səbətə əlavə etdiyiniz məhsul və alış-verişiniz sizin adınız, telefon nömrəniz, e-poçtunuz və ünvanınızla əlaqəli bir rəqəmsal “alıcı profili” formalaşdırır.

Xarici ekspertlərin bloklarında paylaşdıqları məlumatlara əsasən, sözü gedən bu profili ilin sonuna qədər təmizləməsəniz, o, 2026-cı ildə də sizi təqib edəcək. O, fırıldaqçı zənglərə, hədəflənmiş reklamlara, şəxsiyyət oğurluğu cəhdlərinə səbəb olur və razılaşmadığınız məxfilik riskləri yaradır.

Aşağıda, profilinizin necə yaradıldığı, brokerlərə niyə lazım olduğu və onu necə sürətlə silə biləcəyiniz izah olunur.

Alıcı Profiliniz Necə Formalaşır?

Sizin rəqəmsal alıcı profiliniz, internetdə alış-veriş etdiyiniz andan etibarən formalaşmağa başlayır. Amazon, Target, Sephora, Walmart və ya hər hansı başqa onlayn mağazaya daxil olduğunuz zaman profiliniz yaranır. Hər bir qarşılıqlı əlaqə aşağıdakı kimi yeni məlumatlar əlavə edir:

-Baxdığınız məhsullar

-Səbətə əlavə etdiyiniz mallar

-Tamamlanmış və tamamlanmaya yaxın alışlar

-Çatdırılma və ödəniş ünvanları

-Ümumi xərclər

-Üstünlük verdiyiniz brendlər

-Cihaz növü və brauzer

-IP ünvanı və fiziki yer
Noyabr və dekabr aylarında aktivlikdə kəskin artım müşahidə olunur. Hədiyyələr, endirimlər, bəzək əşyaları və elektronika axtarırsınız. Məlumat brokerləri bu sıçrayışı izləyir və məlumatları daha aktiv şəkildə toplayırlar.

Məlumat brokerləri informasiyanızı necə əldə edirlər?

Məlumat agentləri fərdi məlumatlarınızı eyni vaxtda bir neçə mənbədən toplayırlar. Ən yayğın mənbələr bunlardır:

1. Pərakəndə satıcılar alış-veriş məlumatlarınızı üçüncü şəxslərə ötürürlər

Əksər pərakəndə satıcılar analitika, reklam və ya effektivliyi ölçmə sahəsində tərəfdaşlardan istifadə edirlər. Bu tərəfdaşlar tez-tez məlumat brokerləri kimi çıxış edirlər.
Məlumatlarınızı nə qədər çox şirkət emal edirsə, onların sızma riski o qədər yüksək olur.
Marketinq alətləri yaş, irq, cins, yer və alış vərdişləri kimi şəxsi məlumatları təhlil edə bilir. Açıq razılıq olmasa belə, tərəfdaşlar tez-tez aşağıdakıları əldə edirlər:
-Tam alış-veriş tarixçəsi
-Vaxt möhürləri
-Məhsul kateqoriyaları
-Loyallıq proqramı hesab məlumatları
Bəzi mağazalarda loyallıq kartı skan edilərkən müştərilərin daxili fəaliyyətləri haqqında məlumat mübadiləsi belə baş verir.

2. Alış-veriş Tətbiqləri Alışlarınızdan Daha Çoxunu İzləyir

Amazon, Temu, Walmart, Shein və Target kimi şirkətlərin tətbiqləri bütün fəaliyyətlərinizi izləyir. Onlar tez-tez aşağıdakı məlumatları toplayırlar:
-Real vaxt rejimində yer
-Cihaz məlumatları
-İcazə verilərsə, kontakt siyahıları
-Sürüşdürmə (swipe) şablonları
-Konkret elementlərə baxmağa sərf olunan vaxt
Bu davranış məlumatları məlumat brokerləri üçün olduqca qiymətli olur və fırıldaqçılara sizə necə hədəf alınacağını anlamağa kömək edir.
3. Qiymət müqayisə alətləri veb baxış vərdişlərinizi kopyalayır
Endirimlər və ya təkliflərin müqayisəsini təklif edən brauzer plaginləri, gözlədiyinizdən daha çox məlumat toplayırlar. Federal Ticarət Komissiyasının (FTC) araşdırması göstərib ki, onlar yer məlumatlarını, demoqrafik məlumatları və siçan hərəkətlərini toplaya bilərlər.
Bu cür məlumatlar paketlənir, satılır və sizin rəqəmsal alış-veriş profilinizə əlavə edilir.
Fırıldaqçılar Profilinizlə Nələr Edə Bilər?
Fırıldaqçılar bu profillərdən istifadə edərək bayram mövsümündə daha inandırıcı hücumlar həyata keçirirlər. Məlumatlarınıza daxil olduqda, onlar aşağıdakıları edə bilərlər:
Saxta sifariş təsdiqləri göndərmək.
Geri ödəmə fırıldaqlarına başlamaq.
Çatdırılma məlumatları ilə saxta SMS mesajları göndərmək.
Şəxsiyyət oğurluğu törətmək.
Məlumatlarınızı digər cinayətkarlara yenidən satmaq.
Əgər bir dəfə fırıldaqçı ilə qarşılaşsanız, profiliniz “təsdiqlənmiş” kimi qeyd edilə bilər. Bu, sizi gələcək hücumlar üçün prioritet hədəfə çevirir.

Onlayn Alış-veriş Profilinizi Silməyin Ən Sürətli Yolu

Məlumatlarınızı yüzlərlə broker saytından silmək və yeni təhdidləri izləməyə davam etmək üçün avtomatlaşdırılmış məlumat silmə xidmətindən istifadə etmək tövsiyə olunur.
Heç bir xidmət məlumatlarınızın internetdən tamamilə silinməsinə zəmanət verə bilməsə də, bu cür xidmət həqiqətən də ağıllı seçimdir. Onlar ucuz deyil, lakin məxfiliyiniz dəyərlidir.
Bu xidmətlər bütün işi sizin əvəzinizə görür, fərdi məlumatlarınızı yüzlərlə veb-saytdan aktiv şəkildə izləyir və sistematik olaraq silirlər.
Məlumat brokerlərinə açıq məlumatlarınızı məhdudlaşdıraraq, fırıldaqçıların sızmış məlumatları darknetdə tapa biləcəkləri məlumatlarla uyğunlaşdırması riskini azaldır və beləliklə, onların sizi hədəf almasını çətinləşdirir.
Bu, şəxsi məlumatlarınızı internetdən silməyin ən təsirli yolu hesab olunur.