Səhiyyə Nazirliyinin rəsmi “Instagram” hesabında keçirilən canlı yayım zamanı Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunun direktoru İradə Axundova uşaqların vərəm xəstəliyinə yoluxması ilə bağlı ətraflı məlumat verib.
Ekspert bildirib ki, uşaqlar vərəm mikobakteriyasını (Mycobacterium tuberculosis) hava-damcı yolu ilə qəbul edirlər, yəni, xəstə böyüklə eyni evdə, otaqda, uzunmüddətli təmas zamanı bu risk mümkündür.
Onun sözlərinə görə, uşaqlarda infeksiya orqanizmə düşdükdə, immun sistemi hələ tam formalaşmadığı üçün bakteriya tez aktivləşir və yayılmış forma yarada bilər:
“0-5 yaş səviyyəsində olan uşaqlar vərəmə yoluxma üçün daha risklidir. Bu yaşda immun sistemi tam formalaşmayıb, bakteriya tez yayılır. 5-10 yaş səviyyəsində olan vərəmə yoluxma üçün orta riskdə hesab olunur. Bu yaşda yoluxma ola bilər, amma xəstəliyin aktiv formaya keçmə ehtimalı azdır.
11-18 yaş səviyyəsində olan vərəmə yoluxma üçün yüksək riskdə olanlar sayılırlar. Bu yaşda hormonal dəyişikliklər və immun sistemin qeyri-sabitliyi səbəbilə latent vərəm (yoluxma) olduğu halda aktivləşə bilər. Yəni, ən təhlükəli dövr — 5 yaşadək uşaqlardır, xüsusilə 1–3 yaş arası olanlar. Bu yaşda vərəm mənşəli meningit və ya generalizə olunmuş vərəm formaları yarana bilər. Buna görə də uşaqlara xüsusi diqqət olmalıdır”.
Direktor bildirib ki, valideynlər uşaqlarda vərəmin əlamətləri barədə məlumatlı olmaları tövsiyə olunur:
“Uşaqlarda simptomlar çox vaxt tipik deyil, buna görə xəstəliyin gizli getməsi mümkündür. Aşağıdakılar həyəcan siqnalı ola bilər: uzun müddət davam edən, sönük öskürək (bəzən quru), qızdırma, xüsusilə axşamlar (37–38°C), gecə tərləməsi, arıqlama və iştahasızlıq, zəiflik, halsızlıq, dərsə marağın azalması, limfa düyünlərinin böyüməsi (boyun, qoltuqaltı, qasıq nahiyəsində), kiçik uşaqlarda inkişafdan qalma, səbəbsiz ağlama və narahatlıq”.
İ.Axundova, həmçinin uşaqları vərəm xəstəliyindən qorumaq üçün ən əsas profilaktik tədbirlər barədə məlumat verib:
“BCG peyvəndi — doğuşdan sonra ilk 3 gün ərzində vurulmalıdır. Əks göstəriş olduğu halda uşağın 1 yaşına qədər vurula bilər. Bu peyvənd uşaqları ağır vərəm formalarından qoruyur. Vərəmli şəxslə təmasda olan uşaqların mütləq yoxlanılması vacibdir. Onlara Mantu və ya Diaskin test, eləcə də flüoroqrafiya /rentgen (yaşdan asılı olaraq) aparılır. Əgər uşaq yoluxub, amma xəstələnməyibsə (latent Vərəm infeksiyası), həkim tərəfindən profilaktik müalicə təyin edilir. Eyni zamanda, düzgün qidalanma və immunitetin gücləndirilməsi, zülal, vitaminlər, təmiz hava, fiziki aktivlik vacib məqamlardan biridir”.
“Əgər vərəm hamiləlik dövründə baş veribsə və vaxtında müalicə olunursa, adətən uşağın sağlamlığına ciddi təhlükə yaranmır”.
Onun sözlərinə görə, əksinə, müalicə gecikərsə, ana zəifləyir, oksigen çatışmazlığı və qidalanma pozğunluğu səbəbindən dölün inkişafı geriləyə bilər, erkən doğuş və ya az çəkili körpə riski artır:
“Burada əsas məsələ müalicənin mütəxəssis nəzarəti altında və təhlükəsiz preparatlarla aparılmasıdır, çünki bəzi dərmanlar hamiləlikdə istifadə olunmur, digərləri isə xüsusi nəzarətlə təyin edilir”.
İnstitutun direktoru bildirib ki, körpə vərəmli anadan doğulsa belə, əgər ana vaxtında müalicə alır və yoluxucu fazadadırsa, uşaq izolyasiya və profilaktik müalicə altında qoruna bilər:
“Bu zaman körpənin müvafiq müşahidəsi və BCG peyvəndi çox vacibdir. Peyvənd adətən doğuşdan bir neçə həftə sonra, həkimin qərarına əsasən vurulur.
Qeyd edim ki, vərəm ana südü ilə keçmir. Amma ana açıq (yoluxucu) vərəm forması daşıyırsa, öskürək və hava-damcı yolu ilə uşağı yoluxdura bilər. Bu halda ana südvermə zamanı maskadan istifadə etməlidir. Südvermədən əvvəl əllərini və sinəsini təmiz saxlamalıdır. Bəzi hallarda həkimlər müvəqqəti süni qidalanma məsləhət görə bilər — bu, ananın vəziyyətindən asılıdır”.
Onun sözlərinə görə, vərəm hava-damcı yolu ilə, yəni xəstə öskürəndə, asqıranda və ya danışanda havaya yayılan vərəm mikobakteriyaları vasitəsilə yoluxulur:
“Təəssüf ki, vərəm hələ də cəmiyyətdə qorxu və yanlış inanclar doğuran xəstəliklərdəndir. Amma o demək deyil ki, hər təmasda olan şəxs dərhal yoluxur. Bununla belə, eyni evdə və ya uzunmüddətli yaxın təmasda olanlarda, immuniteti zəif şəxslərdə (uşaqlar, yaşlılar, xroniki xəstələr), qapalı, havasız, günəş işığı az olan məkanlarda yaşayan insanlar üçün yoluxma riski daha yüksəkdir”.
İ.Axundova bildirib ki, təmas zamanı aşağıdakı qorunma qaydalarına əməl edilməsi tövsiyə edilir:
“Xəstə olduğu otaq gündə bir neçə dəfə açıq havaya verilməlidir. Xəstə öskürərkən, maskadan istifadə etməli, ünsiyyət zamanı 1–2 metr məsafə saxlamaq tövsiyə olunur. Qeyd edim ki, günəş şüaları vərəm mikrobunu öldürür. Ona görə də, otağın işıqlı və təmiz olması çox vacibdir. Eyni zamanda, xəstə tənəffüs gigiyenasına əməl etməli (öskürərkən ağzını örtməli, salfetdən istifadə etməli), sonra əllərini yumaq önəmlidir.
Bilmək vacibdir ki, düzgün müalicə alan vərəmli insan artıq bir neçə həftə sonra yoluxucu olmur. Bununla belə, xəstə ilə təmasda olan şəxslər ildə bir dəfə flüoroqrafiya və Mantu/Diaskin test müayinəsindən keçməlidirlər”.
Direktor sonda qeyd edib ki, vərəm müalicə olunan xəstəlikdir:
“Xəstədən uzaqlaşmaq, onu təcrid etmək düzgün deyil. Əsas məqsəd müalicəni davam etdirmək və həm xəstəni, həm ətrafdakıları qorumaqdır”.
TIME 