Ötən il ən çox cinayət əmək qabiliyyəti olan, işləməyən və oxumayan şəxslər tərəfindən törədilib. Bu kateqoriyaya aid olan şəxslər tərəfindən 2024-cü ildə 12 510 cinayət törədilib.

Dövlət Statistika Komitəsinin “Azərbaycan rəqəmlərdə” adlı qısa məcmuəsində əks olunan rəqəmlərə əsasən, ötən il fəhlələr tərəfindən 1 157, qulluqçular tərəfindən 486, kənd təsərrüfatı işçiləri tərəfindən 27, təhsilalanlar tərəfindən 35, əmək qabiliyyəti olan, işləməyən və oxumayan şəxslər tərəfindən 12 510, digər məşğulluq növləri üzrə faəliyyət göstərən şəxslər tərəfindən isə 8 270 cinayət törədilib.

Vahid “cinayət törətməyə meylli sosial qrup” anlayışı əslində yoxdur, çünki cinayət müəyyən sosial qrupa mənsub olmaqdan çox, müxtəlif amillərin birləşməsindən yaranan mürəkkəb hadisədir. Bununla belə, bəzi qruplar sosial-iqtisadi şəraitə, sosiallaşma imkanlarının olmamasına və ya kriminal subkulturaların mövcudluğuna görə cinayət fəaliyyətinə daha həssas ola bilər.

Cinayət törətməyə meylliliyə hansı amillər təsir edir?

Sosial-iqtisadi şərait. Aşağı yaşayış səviyyəsi, işsizlik, təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışın olmaması, sağ qalmaq və ya maddi rifaha nail olmaq vasitəsi kimi cinayət fəaliyyətinə cəlb olunma ehtimalını artıra bilər.

Sosiallaşma imkanlarının olmaması. Disfunksional ailələr, yaxınlarının dəstəyinin olmaması, məişət zorakılığı, təhsil almaq və ya iş tapmaq imkanlarının olmaması deviant davranışlara səbəb ola bilər.

Cinayət subkulturaları. Bəzi qruplarda, xüsusən də gənclər arasında cinayəti, zorakılığı və narkotikdən istifadəni romantikləşdirən subkulturalar ola bilər ki, bu da cinayət fəaliyyətinə cəlb edə bilər.

Sosial təcrid və marginallaşma. Cəmiyyətə inteqrasiyanın olmaması, etnik, dini və ya digər zəmində ayrı-seçkilik özgələşmə hissinə və “özünün” qrupunun axtarışına gətirib çıxara bilər ki, bu da sonda cinayətkar qrup ola bilər.

Fərdi xüsusiyyətlər. İmpulsivlik, aşağı özünü idarə etmə və aqressivlik kimi psixoloji xüsusiyyətlər də xüsusilə əlverişsiz sosial şəraitlə birlikdə cinayət törətmə ehtimalını artıra bilər.

Anlamaq vacibdir ki, cinayət qrupa xas xüsusiyyət deyil, konkret bir şəxsə təsir edən müxtəlif amillərin qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Müəyyən sosial qruplar damğalanmamalıdır, çünki bu, problemlərin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Sosial-iqtisadi şəraitin, təhsilin, sosial dəstəyin və cəmiyyətə inteqrasiyanın yaxşılaşdırılmasına diqqət yetirməklə cinayətin nəticələrini deyil, səbəblərini aradan qaldırmaq olar.