Əhali arasında ölümün əsas səbəbləri açıqlanıb.

Dövlət Statistika Komitəsinin “Azərbaycan rəqəmlərdə” qısa statistik məcmuəsində əks olunan məlumatlara əsasən, bütün xəstəliklərdən ölənlərin sayı 2022-ci ildə 60 810, 2023-cü ildə 60 150, 2024-cü ildə isə 58 909 nəfər olub.

Qan dövranı sisteminin xəstəliklərindən ölənlərin sayı 2022-ci ildə 34 423, 2023-cü ildə 33 183, 2024-cü ildə isə 33 289 nəfər olub.

Yenitörəmələrdən 2022-ci ildə 8 369, 2023-cü ildə 9 818, 2024-cü ildə isə 9 681 nəfər ölüb.

2022-ci ildə 1 280, 2023-cü ildə 1 369, 2024-cü ildə isə 1 450 nəfərin ölüm səbəbi tənəffüs sistemi xəstəlikləri olub.

Travmalar, zəhərlənmələr və xarici səbəblərin təsirinin digər nəticələrindən 2022-ci ildə 2 914, 2023-cü ildə 3 177, 2024-cü ildə isə 2 714 nəfər dünyasını dəyişib.

Statistik məlumatlardan göründüyü kimi, Azərbaycanda xəstəliklərdən ölüm sayları ümumilikdə və qruplar üzrə 2024-cü ildə öncə ki, illərlə müqayisədə azalıb.

Statistik məlumatlar göstərir ki, ölkəmizdə insanlar əsasən qan dövranı sisteminin xəstəliklərindən və yenitörəmələrdən dünyasının dəyişir.

Qeyd edək ki, oxşar vəziyyət Danimarkada da müşahidə olunur. Belə ki, Danimarkada ölümün əsas səbəbləri ürək-damar xəstəlikləri və xərçəngdir. Xüsusilə, xərçəng 75 yaşından əvvəl erkən ölümlərin təxminən üçdə birinin səbəbidir. Bundan əlavə, əhəmiyyətli sayda ölüm də KOAH (xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi) kimi xroniki tənəffüs xəstəlikləri ilə əlaqələndirilir.

Azərbaycanda, bütün dünyada olduğu kimi, ürəyin işemik xəstəliyi, insult və başqaları kimi qan dövranı sistemi xəstəlikləri çox vaxt həyat tərzi, genetika və ətraf mühit də daxil olmaqla risk faktorlarının birləşməsi səbəbindən inkişaf edir. Sağlam olmayan həyat tərzi, o cümlədən qeyri-sağlam qidalanma, siqaret, fiziki hərəkətsizlik və spirtli içkilərdən sui-istifadə əsas amillərdən biridir. Xüsusilə ateroskleroz, hipertoniya və şəkərli diabet kimi xəstəliklərə meyllilikdə irsiyyət də rol oynayır.

Xroniki stress yüksək təzyiqə və ürək-damar xəstəliklərinin inkişafına səbəb ola bilər. Hava və suyun çirklənməsi ürək və damar sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.

Ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf riskini azaltmaq üçün sağlam həyat tərzi sürmək lazımdır, o cümlədən: Balanslı qidalanma, Daimi fiziki fəaliyyət, Siqaretdən və spirtli içkilərdən imtina, Qan təzyiqi və xolesterinin səviyyəsinə nəzarət, Stressin idarə edilməsi.

İnsanlarda yenitörəmələrin yaranmasının səbəbləri çox müxtəlifdir və həm xarici (ekzogen), həm də daxili (endogen) ola bilər. Əsas amillərə genetik meyl, müxtəlif növ radiasiyaya məruz qalma (ultrabənövşəyi, rentgen, şüalanma), kimyəvi kanserogenlər, viruslar, hormonal balanssızlıq, yaş, həyat tərzi (pis vərdişlər, düzgün olmayan qidalanma, fiziki fəaliyyətsizlik), həmçinin xroniki zədələr və iltihablar daxildir.

Ultrabənövşəyi radiasiya (günəş, aşılayıcı çarpayılar) və ionlaşdırıcı şüalanma (radiasiya) hüceyrələrin DNT-sində mutasiyalara səbəb ola bilər ki, bu da onların nəzarətsiz bölünməsinə səbəb olur.

Asbest, benzol, tütün tüstüsünün bəzi komponentləri və qida əlavələri kimi müxtəlif kimyəvi maddələrə məruz qalma şişlərin inkişaf riskini artıra bilər.

Əksər hallarda, yenitörəmələr bir deyil, bir neçə amilin birləşməsindən yaranır. Buna görə də, sağlam həyat tərzi sürmək, zərərli amillərə məruz qalmamaq və yenitörəmələrin erkən aşkarlanması üçün mütəmadi olaraq tibbi müayinədən keçmək vacibdir.