Tələbələrin qaib problemi nə vaxt həll olunacaq?

Bu günlərdə sağ əlimin kiçik barmağı sındı. Həkimə müraciət etdim və “Brilyant əl” filmində olduğu kimi, ağrıdan huşumu itirib oyandıqda artıq sağ əlimin dirsəyinə kimi qipsdə olduğunu gördüm.

Beləliklə, bir aydan çox bir müddət ev işlərini və saytımı idarə edə bilmədim.

Həyat yoldaşım işləyir, anam yaşlı qadındı və özünün köməyə ehtiyacı var, bir oğlum işləyən tələbədir və evdə onu çox az görürük, digər oğlum isə başqa şəhərdə təhsil alır.

Nə qədər cəhd etdik ki, oğlumun biri müvəqqəti dərslərdə online iştirak etsin və ya bir aylıq icazə alıb Bakıya qayıdıb mənə dəstək olsun Universitetdən icazə vermədilər. Araşdırdıqda məlum oldu ki, dərs saatlarının 25%-i limiti keçdiyi halda tələbələr artıq imtahanlara buraxılmır, və bütün fənlərdən kəsilərək növbəti semestrdə ödənişli əsasla əlavə dərslərdə iştiraka buraxılır və artıq bütün günü dərsdə olmalı olur ki, eyni zamanda yeni semestrin, və ötən semestrin proqramını öyrənsin.

Oxşar vəziyyət bir il öncə, oğlum ard-arda bir neçə dəfə qripə yaxalanaraq xroniki bronxitin krizini yaşadığı zaman müşahidə olunmuşdu. Təhsil aldığı İnstitut heç bir halda güzəşt etməyəcəyini bildirdi. Mənimlə eyni vaxtı daha bir valideyn oğlunun ayağı sındığını və bu səbəbdən dərsə gələ bilmədiyini demək üçün instituta gəlmişdi. Lakin bizim arayışlar qəbul edilmədi və çıxış yolu kimi, köhnə üsulla, akademik məzuniyyət götürərək növbəti semestrdə dərslərə qatılmaq tövsiyyə edildi.

O zamanda, bu gündə çox heyfslənirəm ki, bütün dünyada istifadə olunan Bolonya sistemi bir çox Azərbaycan tələbələri və müəllimləri üçün keçərli deyil. Bundan əlavə, düşündüm ki, nədən COVID-19 zamanı uğurla bütün ölkədə istifadə olunan online dərs imkanı bu cür fors-major hallarda istifadə olunmur? Əminəm ki, ölkəmizin bütün ali təhsil ocaqlarının mobil internetə və ya yüksək sürətli Wi-Fi sisteminə çıxışı var və bütün müəllimlərimizin noutbuk və ya kompüteri olmasa da, ən azından smartfonları var, yəni müəllimlərin dərsə daxil olub istənilən proqram üzərindən online dərs keçirməkdə bir problemi olmamalıdır. Necə ki, dərsi keçərkən onun video və ya audiosunu qeydə alıb onu tələbələrin qosulduğu qruplardan birində paylaşmaqda da bir problem olmamalıdı. Lakin nədənsə qeyd etdiyim fors-major hallarda bu imkanlardan istifadə olunmur.

İstər-istəməz belə bir fikir yaranır ki, təhsil sistemi tərəfindən qaib səbəbi ilə tələbələrin imtahana buraxılmamağı, əlavə qazanc mənbəyindən başqa bir məsələ deyil, əks halda bu qədər sərtlik və qeyri-loyallıq nümayiş edilməzdir.

Problemin kökü isə ondadır ki, qanunvericilikdə fors-major hallarda tələbələrin müasir texnoloji imkanlardan yararlanaraq dərslərdə online iştirakı və digər güzəştlər nəzərdə tutulmur. Bu da nəticə etibarı ilə onlara maddi və mənəvi zərər vuraraq tədris prosesindən geridə qoyur.

Yenədə həmişə olduğu kimi tədris prosesini asanlaşdırmaq və dünya tendensiyalarına uyğun təşkil etmək əvəzində, tələbələrin həyatı maneəli qaçış marafonuna çevrilir.

Ödənişli əsaslarla təhsil alan tələbələrin əksəriyyəti işləmək məcburiyyətindədir, iş yerlərində isə tələbələrə bir çox hallarda güzəşt edilmir, onlar gün ərzində və ya növbəli işdə digər işcilər ilə eyni şərtkərdə çalışırlar, çünki part-time işlər o qədərdə çox deyil, tələbələrimizidə hər part-time işə qəbul etmirlər.

Belə olduğu halda daha çevik və sərbəstlik imkanı verən Bolonya təhsil prosesinin istifadəsi optimal variant ola bilər.

Azərbaycanın Bolonya prosesinə qoşulmasının aşağıdakı kimi üstünlükləri var:

Azərbaycanın ali təhsilinin Avropa təhsil məkanına inteqrasiyası;
Tələbə və müəllim kontingentinin vahid Avropa ali təhsil məkanına qoşulan ölkələr arasında mobilliyinin asanlaşdırılması (eyni zamanda bir ölkənin ali təhsil müəssisələri arasında);
Tələbə və müəllim kontingentinin vahid Avropa ali təhsil məkanına qoşulan ölkələr arasında məşğulluq (işədüzəlmə) prosesinin asanlaşdırılması;
Diploma əlavənin vahid modelinin yaradılması ilə məzunların əmək bazarında fəaliyyətə başlamasını asanlaşdırması;
Uzunömürlü təhsil almaq imkanlarının yaradılması (ali təhsil müəssisələrindən akademik uğursuzluğa görə xaric olunmanın aradan qaldırılması);
Hər bir tələbəyə fərdi yanaşma;
Hər bir müəllimin tədris etdiyi kursa (fənnə) sərbəst yanaşması;
Tələbələrə öz təhsil prosesini seçməkdə sərbəstliyin verilməsi (məs., müəllim və fənn seçimində sərbəstliyi);
Yay semestri imkanlarından istifadə;
Tədrisi vaxtından əvvəl bitirmə imkanları (bakalavriat səviyyəsində 3.5 il, magistratura səviyyəsində 1.5 il);
Diplomların ekvivalentliyi və qarşılıqlı tanınması imkanları.