Nə isə pulsuzdursa, deməli siz satılan bir məhsulsunuz. Bu, xüsusilə istifadə etdiyimiz onlayn xidmətlərin əksəriyyətinə aiddir.

Cyberguy misal üçün bildirir ki, Google-un əsas gəlir mənbəyi reklamdır. Onlar bizim haqqımızda məlumat toplamaq və şirkətlərə hədəflənmiş reklamlar satmaqla pul qazanırlar, sonra isə bizim maraqlarımıza uyğun məhsullar göstərirlər.

Siz Google-da məhsul axtaran kimi Facebook-da onun reklamlarını görməyə başladığınızı fərq etmiş ola bilərsiniz. Eyni proses Instagram, Threads və LinkedIn kimi tətbiqlərə də aiddir. Əslində, araşdırmalar göstərir ki, sizin haqqınızda ən çox məlumat toplayan proqramlar həm də ən çox istifadə edilən proqramlardır. Gəlin ilk 20-yə nəzər salaq və şəxsi məlumatlarınızı necə idarə edə biləcəyinizi öyrənək.

İstifadə etdiyiniz ən invaziv proqramlar və tətbiqlər sizin haqqınızda hər cür məlumat toplayır, lakin bəzi məsələlərə aydınlıq gətirmək lazımdır. Bütün məlumatların toplanması pis deyil. Bəzi proqramların düzgün işləməsi üçün həqiqətən müəyyən məlumatlara giriş lazımdır.

Məsələn, Uber avtomobili daha tez tapmağınıza kömək etmək üçün məkan məlumatlarınızı saxlayır və mesaj göndərə bilmək üçün WhatsApp kontaktlarınıza giriş tələb edir.

Əsl problem sizə reklam göstərmək və ya məlumatlarınızı üçüncü tərəflərə satmaqdan başqa heç bir məqsəd daşımayan məlumatların toplanmasıdır. Nsoft-un İT infrastrukturunun rəhbəri Marin Marincicin sözlərinə görə, 20 ən invaziv proqram öz əsas funksiyaları üçün lazım olmayan məlumatları toplayır.

Siyahıya liderlik edən dörd əsas tətbiqin hamısı ilə Meta-dır. Facebook, Messenger, Instagram və Threads topladıqları məlumatların 68 faizini üçüncü tərəflərlə paylaşır və həmçinin hədəf reklam üçün istifadə edirlər. İstifadəçi məlumatlarının təxminən 37 faizini paylaşan LinkedIn, üçüncü yerdə Amazon, ikinci yerdə isə YouTube gəlir.

Narahatlıq doğuran odur ki, bu proqramlar gündəlik həyatımıza nə qədər dərindən kök salıb, alternativlər tapmağı və ya ümumiyyətlə məlumat toplamaqdan qaçmağı demək olar ki, qeyri-mümkün edir.

Siyahıda həmçinin beşinci yerdə İlon Maskın X, ikinci yerdə Uber Eats, PayPal, Uber, Google və Amazon Prime Video yer alır. TikTok, məlumat siyasətləri üzərində davam edən araşdırmalara baxmayaraq, 14-cü yerdədir. Bu adların bir çoxu gözlənilsə də, gözlənilməz bir şey toplanmış məlumatların 28 faizini reklam üçün istifadə edən Candy Crush mobil oyunu oldu. Tam siyahı ilə aşağıdakı şəkildə tanış ola bilərsiniz.

Alternativlər tapmaq yeganə çıxış yoludur

Yuxarıda qeyd olunan proqramlardan istifadə etsəniz, məlumatların toplanmasının qarşısını almaq demək olar ki, mümkün deyil. Bu invaziv tətbiqlərdən qaçmağın yeganə yolu məxfiliyinizə hörmət edən tətbiqlərə keçməkdir. Ən böyük platformalardan bəzilərini əvəz etmək qeyri-mümkün görünsə də, lazımsız məlumatları çox az toplayan və ya heç olmayan alternativlər var.

Mesajlaşma üçün Signal ən yaxşı seçimlərdən biridir. WhatsApp-dan fərqli olaraq, o, metadata saxlamır və ya üçüncü tərəflərlə məlumat paylaşmır.

Fəaliyyətinizi izləməyən bir axtarış sistemi istəyirsinizsə, Google əvəzinə bu seçimləri nəzərdən keçirin.

Sosial mediaya gəldikdə, Mastodon və Bluesky Twitter-ə mərkəzləşdirilməmiş alternativlər təklif edir.

YouTube əvəzləyicisi axtaranlar PeerTube və Nebula-ya nəzər salmalıdırlar.

Əgər tez-tez Amazon-da alış-veriş edirsinizsə, hər bir hərəkətinizi izləmək ehtimalı az olan kiçik onlayn mağazalarda və ya birbaşa brend saytlarda alış-veriş etməyi düşünün.

Google Disk əvəzinə güclü şifrələmə ilə bulud saxlama təklif edən bu həlləri nəzərdən keçirin.

Bu alternativlərə keçid müəyyən səy tələb edə bilər, lakin onlar toplanmış şəxsi məlumatların miqdarını məhdudlaşdırmağın ən yaxşı yoludur.

Məxfiliyinizə nəzarət etmək istifadə etdiyiniz proqramlar haqqında məlumatlı seçimlər etməkdən başlayır.