Bugün, iyulun 22-si, Azərbaycanda Milli mətbuat günü qeyd edilir.

Azərbaycanda Milli mətbuatın yaranmasının 149-cu ildönümüdür, mənim jurnalist fəaliyyətimin isə 29-cu ildönümüdür.

Təhsilim rus dili və ədəbiyyatı filogiyası olsada, ilk və daimi peşəm jurnalistika olub. Bu illər ərzində peşəkar jurnalistlərdən və şəxsi təcrübəmdə jurnalist fəaliyyətində bir çox vacib məqamları öyrənmişəm və təcrübəm ilə paylaşmağı özümə borc bilirəm.

İlk növbədə demək istərdim ki, jurnalistika təkcə xəbərçilikdən, strinqer və paparazzi fəaliyyətindən ibarət deyil. Lakin bu fəaliyyət istiqamətləri peşəkar səviyyədə aparılırsa dəstəkçi vasitələr kimi çox önəmlidir.

Press-reliz yaymaq jurnalistikadan daha çox, reklamdır. Reklam isə hər zaman ödənişli olub.

Yalan məlumatı yaymaqdansa, susun. Susqunluq heçdə hər zaman razılıq əlaməti deyil.

Əsl jurnalistika araşdırma, maarifləndirmə, təhlil, sağlam tənqid, savadlı yazı qabiliyyətidir. Bu arada, tənqid təhqir və təhdidə keçməməlidir, insanların şəxsi həyatı və məlumatları ictimai müzakirəyə çıxarılmamalıdır. Məqalələr və xəbərlər faktlara, rəqəmlərə, dəlil və sübutlara əsaslanmalıdır. Jurnalist etikasina riayət edilməlidir xəbər mənbəyinin razılığı olmadan səs və görüntü yazısı, şəxsi münasibətdə olduğunuz insanın sizə “Öz aramızda qalsın, bunu efir üçün demirəm”, deyərək açıqladığı məlumatı dərc etmək qeyri peşəkar yanaşmadır. Siz bu məlumatı digər rəsmi mənbələrdən təsdiqləyərək, ilk mənbəyi göstərmədən, dərc edə bilərsiz.

Jurnalist heç bir halda şantaja və reketə əl atmamalıdır. Qərəkirsə başqa işlə qazanc əldə edin.

Operativlik dəqiqlikdən vacib deyil, sensasion xəbərin bir neçə mənbədən təsdiqini tapmadan dərc etmək olmaz. Misal üçün, son zamanlar saytlarımızda (mətbuat yazmağa əlim gəlmir) məşhur insanların ölümü ilə bağlı və digər, yoxlanılmayan, sosial şəbəkələrdən qaynaqlanan xəbərlər dərc edilir, sonradan məlum olur ki, bu fake xəbərdir.

Jurnalist, mentalitetlə çərçivələnməyən, geniş baxış nöqtəsinə və dünya görüşünə malik olmalıdır ki, cəmiyyətdə baş verən hadisələrə, meyllərə düzgün qiymət verə bilsin.

Qərəzsizlik bitərəflikdən irəli gəldiyi üçün jurnalist hər hansı partiya, birlik, şura üzvü olmamalıdır, əks halda hər hansı azad mediadan söz gedə bilməz. Bu gün ölkəmizdə çox sayda heç bir vaxt, heç bir birliyin, şuranın və qurumun üzvü olmayan azad jurnalislərimiz var, onlardan biridə mənəm.

İctimaiyyəti təşvişə salıb arada xaos yaradacaq xəbər əlinizə düşdükdə, onu dərc etdikdən öncə üç dəfə düşünün: bu dövlət maraqlarına necə təsir edəcək, əhaliyə necə təsir edəcək, bu xəbərin dərc edilməsinin insanlara xeyirinin yoxsa zərərinin daha dox olacağını düşünün. Xəbər dərc etdikdə şəxsi mənfəətinizi, saytın baxış sayını önə çıxarmayın.

Sosial media mətbuatı idarə etməməlidir, mətbuat sosial medianı və sosiumu idarə etməlidir. Bu səbəbdəndə bütün sosial media platformalarında mövcud olun ki, bir fake xəbəri beş doğru xəbər ilə dəf edə biləsiniz.

Gündəlik həyatınızda və sosial şəbəkələrdə fırıldaqçılıq və dələduzluq əlamətləri gördükdə, – “Bu mənim sahəm deyil, qoy başqası yazsın” deməyin. Problemi işıqlandırın, çünki sabah özünüzdə hansısa dələduzun qurbanı ola bilərsiniz.

Yeni deepfake-li, chatbot-lu, targetinqli, Chat GPT-li, süni zəkalı dövrün mətbuatı yeni texnologiyalardan xəbərdar olmaqla yanaşı, onlardan düzgün istifadə etməyi bacarmalıdır ki, işini rahat qura bilsin, yanlış xəbəri seçə bilsin, öz xəbərini geniş kütləyə çatdıra bilsin.

Bayramımız mübarək, hələdə ayaqda dura bilən mətbuat işçiləri və jurnalistlər.

Aynur Vəliyeva