Şəxslər boşanma səbəbləri arasında ən güclü səbəb kimi həyat yoldaşına xəyanətdə görməkdədir. İkinci səbəb zorakılıq, üçüncü sırada zərərli vərdişlər gəlir. Boşanma səbəbləri arasında ən zəif səbəb kimi ailədə maddi vəziyyətin yaxşı olmaması göstərilir. Bu nəticələr onu göstərir ki, respondentlər boşanma səbəblərində mental faktorları iqtisadi faktorlardan daha çox üstün tutur.

2023-cü il ərzində gender əsaslı zorakılıqla bağlı Dəstək Xəttinə (860) 302 müraciət daxil olub.

Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2023-cü il üzrə Məlumatında qeyd edilib ki, müraciət edənlərin 237 nəfəri qadın, 65 nəfəri kişi olub. Dəstək xəttinə edilən müraciətlərin sayı 2022‐ci illə müqayisədə 12,3% artıb. Müraciətlərin əksəriyyəti psixoloji (288 – 95%) və fiziki zorakılıqla (146 – 48%), cinsi zorakılıqla (6 – 1,9%) bağlı olub.

Şikayət edənlərin əksəriyyəti zorakılığın bir neçə növünün qurbanı olub və onlardan 175 nəfəri münasibətdə olduğu şəxs tərəfindən zorakılığa məruz qalıb.

Zənglər bir neçə meyara əsasən təhlil edilir. Bu meyarlara zəng edənin kimliyi, yaşı, cinsi, ailə vəziyyəti, təhsili, məşğulluğu, zorakılığın növü, yaşadığı bölgə, eləcə də yönləndirildiyi tərəfdaş qurum daxildir. 2023‐ci il ərzində qəbul edilən zənglərin təhlilinə əsasən müəyyən edilmişdir ki, müraciət edənlərin əksəriyyəti evli, orta təhsilli, işsiz şəxslərdir.

2023‑cü ildə Daxili İşlər Nazirliyində məişət zorakılığı ilə bağlı 9389 müraciət qeydə alınıb. 2022‐ci ildə bu rəqəm 9864 olub. Bu da məişət zorakılığı ilə bağlı müraciətlərin azaldığını göstərir.

Ailə münaqişəsi zəminində Daxili İşlər Nazirliyinə daxil olmuş məlumatlar üzrə görülən operativ cavab tədbirləri ilə 9389 hüquqazidd əməlin qarşısı alınıb. Məişət zorakılığı ilə bağlı 1482 cinayət törətmiş 1386 (qadın ‐ 88; kişi ‐ 1298) şəxs məsuliyyətə cəlb olunub.

Bu hüquqazidd əməllər nəticəsində 1513 zərərçəkmiş şəxs (qadın ‐ 1224; kişi ‐ 289) müəyyən edilib. Statistik rəqəmlər göstərir ki, məişət zorakılığı ilə bağlı cinayət törətmiş şəxslərin əksəriyyəti kişilər, zərərçəkmiş şəxslərin isə çoxu qadınlar olub.

Məişət zorakılığı zəminində törədilən cinayətlərdən 1236‐sı qəsdən sağlamlığa yüngül zərər vurma, 88‐i qəsdən sağlamlığa az ağır zərər vurma, 62‐i qəsdən adam öldürmə, 49‐u qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma, 18‐i adam öldürməyə cəhd, 6‐sı əzab vermə, hərəsi 2 fakt olmaqla öldürməklə və ya sağlamlığa ağır zərər vurmaqla hədələmə, qanunsuz azadlıqdan məhrum etmə, hərəsi bir fakt olmaqla özünü öldürmə həddinə çatdırma, zorlama, seksual xarakterli zorakılıq hərəkətləri, 16‐ sı digər növlərdir. Həmin cinayətlərdən yalnız biri təkrar törədilib.

Azərbaycanda “Qadın Dəstək Xəttinə” 2023‑cü il ərzində 4079 müraciət daxil olub.

Müraciətlərin 958-i ailədaxili problemlər, 521-I məişət zorakılığı, 358-i boşanma, 447-si alimentin alınmasında çətinlik, 522-i sosial‑maddi rifah, 181-i sağlamlıq hüququnun təmin edilməsi, 971-i hüquqi yardım, 121-i isə sığınacaqla təmin olunması ilə bağlı olub.

Rəqəmlərdən görünür ki, 2022‑ci ilə müqayisədə 2023‑cü ildə “Qadın Dəstək Xətti”nə edilən müraciətlərin sayı 2050‑dən 4079‑a qədər artıb. Ailədaxili problemlər 676‑dan 958‑ə, məişət zorakılığı 361‑dən 521‑ə, boşanma 182‑dən 358‑ə, alimetin alınmasında çətinlik 235‑dən 447‑yə, hüquqi yardımla təmin olunma 320‑dən 971‑ə, sağlamlıq hüququnun təmin edilməsi 105‑dən 181‑ə, sosial‑maddi rifah 142‑dən 522‑yə, sığı nacaqla təmin olunma ilə 29 müraciətdən 121 müraciətə qədər artıb.

Yerli icra hakimiyyəti orqanlarının məlumatına əsasən, 2023‐ci ildə Bakının 12 rayonu üzrə 26822 (2022‐ci ildə 26463), Azərbaycanın bölgələri üzrə 64374 (2022‐ci ildə 58157) aliment ödəyicisi var.

2022‐ci illə müqayisədə aliment ödəyicilərinin sayı artıb. Aliment ödənişində yaranan ən başlıca problem aliment ödəyicisinin daimi iş yerinin olmaması ilə bağlıdır. Bundan başqa, borclunun aldığı məvaciblə ödəmə məbləğinin adekvat olmaması, faktiki yaşayış yerlərinin qeyd edilməməsi, aliment ödəyicilərinin özlərini süni şəkildə işsiz təqdim etmələri də ödənişlərin gecikməsinə səbəb olur.

2023‐cü ildə ailə münaqişəsi və qısqanclıq zəminində qadınlara qarşı ölümlə nəticələnən 49 cinayət (2022‐ci ildə 51) qeydə alınıb.

2023‐cü ildə qadınlarla bağlı 6825, o cümlədən zorakılıqla müşayiət olunan 2344 cinayət qeydə alınıb. Qısqanclıq, ailə münaqişəsi və sairə məişət zəminli cinayətlərin sayı 1210 (2022‐ci ildə 1175) , o cümlədən qadının cinsi toxunulmazlığı əleyhinə törədilmiş cinayətlərin sayı 147 fakt olub.

Qadınlara qarşı törədilmiş cinayətlərlə bağlı 4519 şəxs müəyyən edilərək 63,3%‐i (2861‐i) məsuliyyətə cəlb olunub. Qadınlara qarşı həyat və sağlamlıq əleyhinə törədilmiş 1822 cinayət qeydə alınıb. Onlardan 1544‐ü qəsdən sağlamlığa yüngül zərər vurma, 176‐ı qəsdən sağ lam ‐ lığa ağır və az ağır zərər vurmalar, 68‐i qəsdən adam öldürmə, 18‐i özünü öldürmə həddinə çatdırma, 16‐ı əzab vermə ilə bağlı cinayətlər olub.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinə 2023‑cü ildə məişət zorakılığı ilə bağlı 560 müraciət daxil olub.

Müraciət edənlərin 27‐si kişi, 478‐i qadın, 328‐i uşaq, 9‐u əlil, 1‐i ahıl, 2‐ si miqrant. Zorakılıq törədənlərin isə 497‐ si kişi, 133‐u qadın olub.

Qeyd edilib ki, məişət zorakılığı halları cəmiyyətin inkişafına, dövlətin ailə institutuna mənfi təsir göstərməklə bərabər, ailələrin dağılmasına səbəb olur.

Azərbaycanda abortların sayı 2021‑ci ildə 46877, 2022‑ci ildə 57999, 2023‑cü ildə isə 73816 olub. 15‑49 yaşlı hər 1000 qadına düşən abortların sayı 27,9 olub.

Hesabat ili ərzində “Uşaqların doğulanadək cins seçiminin qarşısının alınmasına dair 2020‐2025‐ci illər üçün Tədbirlər Planı”nın icrasını təmin etmək məqsədi ilə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilib. Uşaqların doğulanadək cins seçiminin qarşısının alınması və gender stereotiplərinin aradan qaldırılması istiqamətində, eləcə də vətəndaş cəmiyyətinin rolunun gücləndirilməsi məqsədilə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə “Yaşadaq. Ümid Qanadları” adlı sosial layihə hazırlanıb.

Layihə çərçivəsində “Bərabər inkişaf naminə qızlarımıza dəyər verək!” #qızlarıngücü mövzusunda sosial çarx Bakı şəhərinin küçələrində yerləşdirilən elektron ekranlarda nümayiş olunub.