Hər bir təcrübəsiz investorun mütləq öyrənməli olduğu əsas məqamları topladıq.

Yəqin ki, siz son vaxtlar investisiya və fond bazarı haqqında çoxlu məlumatları oxuyur, öyrənir və mənimsəyirsiniz. Lakin bu bazara çıxmaq üçün səriştəniz yoxdur. Belə halda brokerə müraciət etməlisiniz.

Broker qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçısı, investorlarla birja arasında vasitəçidir.

Brokerlər banklar, investisiya və broker şirkətləri ola bilər.

Bəzi qiymətli kağızlar birjada satılmır. Onları yalnız registrator – qiymətli kağız sahiblərinin reyestrini aparan peşəkar bazar iştirakçısı vasitəsilə almaq olar. Emitentlə bağlanmış müqavilə əsasında adlı qiymətli kağızların sahibləri haqqında məlumatları toplayır, saxlayır və ötürür.

Birja brokeri nə edir?

Siz müqavilə bağladıqdan sonra broker sizin üçün broker və depozit hesabı açır. Birincidə pul, ikincisində isə qiymətli kağızlar olacaq.

Brokerin köməyi ilə siz qiymətli kağızlar, ticarət valyutaları və digər maliyyə alətlərini alıb sata bilərsiniz. O, müştərilərin sifarişlərini yerinə yetirir – onları birjaya köçürür, qiymətli kağızlar üçün pul verir. Buna görə də, broker yalnız vasitəçidir və onu treyderdən – birja oyunçusundan fərqləndirən də budur.

Bundan əlavə, broker vəsaitlərin hərəkəti və əməliyyatlar haqqında hesabatlar hazırlayır və pul vəsaitlərini bank hesabına çıxarır. O, maliyyə məsləhət xidmətləri təklif edə və ticarət və investisiya strategiyaları hazırlaya bilər.

Brokeri necə seçmək olar?

Vasitəçi seçərkən necə səhv etməmək olar? Brokerlə müqavilə bağlamazdan əvvəl investorun nəzərə almalı olduğu əsas məqamlar bunlardır.

Lisenziya

Hər hansı bir brokerdə olmalı olan ən vacib şey Mərkəzi Bankdan və ya SEC-dən lisenziyadır. Bu, məcburi şərtdir, onsuz brokerin birjada əməliyyatlar aparmaq hüququ yoxdur.

Tipik olaraq, broker lisenziyası ilə yanaşı, depozitar, diler və aktivlərin idarə edilməsi lisenziyası da alır. Mərkəzi Bank mütəmadi olaraq brokerləri yoxlayır. Və pozuntular aşkar edərsə, lisenziyanı ləğv edə bilər. Tənzimləyici brokeri aşağidakı hallarda lisenziyadan məhrum etməyə borcludur:

• broker müflis oldu;
• broker xidmətləri göstərən bank lisenziyasını itirdikdə;
• broker qiymətli kağızlar bazarında uzun müddət fəaliyyət göstərmədikdə.

Qeyd edilən hallarda lisenziya müvəqqəti dayandırıla bilər. Broker bütün pozuntuları aradan qaldırarsa, o, bərpa olunacaq.

Reputasiya və etibarlılıq

Broker, hər hansı bir maliyyə təşkilatı kimi, müflis ola bilər və ya Mərkəzi Bankın lisenziyasını itirə bilər. Problemlərin qarşısını almaq üçün etibarlı brokerlərlə əlaqə saxlayın. Brokerin nə dərəcədə etibarlı olması, bütün lisenziyalara malik olmaqla yanaşı, reytinqdən istifadə etməklə müəyyən edilə bilər. Reytinqlər xüsusi təşkilatlar – reytinq agentlikləri tərəfindən təyin edilir. Ən əsası odur ki, reytinqdə nə qədər çox A hərfi varsa, reytinq bir o qədər yüksəkdir və broker bir o qədər etibarlıdır.

Birjada brokerin mövqeyinədə diqqət yetirə bilərsiniz. Brokerin nə qədər böyük olduğunu göstərəcək. Aparıcı bazar operatorlarının siyahısı birjanın saytında dərc edilib. Müştəri əməliyyatlarının həcmi, qeydə alınmış və aktivlərin sayı barədə məlumatları açıqlayan sənədlərə diqqət yetirin.

Rəqəmlərlə yanaşı broker haqda rəylərlədə tanış olmaq olar. Real özəl investorların brokerləri müzakirə etdikləri kanalları və bloqları nəzərdən keçirin. İnternetdə sorğulayın bundan öncə brokerin maliyyə çətinlikləri və ya böyük qalmaqalları olubmu.

Risklər

Brokerlə müqavilə imzalamazdan əvvəl riskdən imtinanı oxuyun. Bu sənəd birjada ticarət edərkən necə pul itirə biləcəyinizi izah edir.

Şərtlər

Brokerlik şərtlərini diqqətlə öyrənin. Detallara diqqət yetirin: komissiyalar, pul köçürmə şərtləri, kreditlər üzrə faizlər – bir broker hesabına qiymətli kağızlar almağı planlaşdırırsınızsa. Brokerin pulunuzu və qiymətli kağızlarınızı öz məqsədləri üçün istifadə edə biləcəyini öyrənin. Ona bunu qadağan etsəniz, komissiyanın nə qədər artacağını öyrənin.

Proqram təminatı

Əgər onlayn ticarət etməyi planlaşdırırsınızsa, brokerinizdən nə tələb olunduğunu soruşun. Əlavə proqram quraşdırmadan vebsayt vasitəsilə əməliyyatlar aparmaq mümkündür, yoxsa kompüterinizə xüsusi proqram – ticarət terminalı yükləməli olacaqsınız? Sistem tələblərini öyrənin, kompüterinizdə ticarət terminalının quraşdırılmasının texniki cəhətdən mümkün olub-olmadığını öyrənin.

Bir smartfon və ya planşet vasitəsilə ticarət etməyi planlaşdırırsınızsa, bunun mümkün olub olmadığını öyrənmək üçün brokerinizlə əlaqə saxlayın. Bu mobil tətbiqin qadcetlərinizə uyğun olub olmadığını və ödənişli olub olmadığını yoxlayın.

Səsli sifarişlər

Bu telefon ticarətidir. Əgər internetiniz yoxdursa, zəng edib brokerə əməliyyatı başa çatdırmaq üçün göstəriş verə bilərsiniz. Bu xüsusiyyətə ehtiyacınız olub olmadığını əvvəlcədən qiymətləndirin. Bunun üçün əlavə ödəniş ola bilər və bütün brokerlərdə belə deyil.

Komissiya
Bütün brokerlər xidmətlərinə görə komissiya alırlar. Bu, hər ticarət üçün komissiya və ya aylıq abunə haqqı ola bilər. Bir çox broker gündə və ya ayda minimum mükafat məbləği təmin edir (məsələn, gündə ən azı 35 rubl). Mübadilə əməliyyatların aparılması üçün də faiz götürür – onun brokerin bildirdiyi komissiyaya daxil olub-olmadığını yoxlayın, yoxsa əlavə ödəniş etməli olacaqsınız.

İnvestor karyerasının başlanğıcında, əməliyyatların həcmini və sayını bilməyincə, bütün ehtiyacları müəyyən etmək və optimal tarifi seçmək çətindir. Ən aşağı komissiyaları olan bir broker axtarmayın, etibarlı bir vasitəçiyə diqqət yetirmək daha yaxşıdır və sizə uyğun gəlmirsə, tarifi dəyişə bilərsiniz.

Brokerlə razılaşma həm də ömürlük müqavilə deyildir, əgər ondan razı deyilsinizsə, həmişə brokeri dəyişə bilərsiniz.

Broker lisenziyasını itirərsə nə etməli?
Lisenziyanın ləğvi brokerin iflası ilə nəticələnə bilər. Və bu halda pulunuzu və qiymətli kağızlarınızı tam qaytara bilməyəcəyiniz riski var.

Brokerlə işləyərkən riski necə azaltmaq olar?

Pulunuzu qoruyun. Adətən broker pulunuzu öz xeyrinə istifadə edə bilər. Broker bankdırsa, qanunla bunu etmək hüququ var. Broker bank deyilsə, o, çox vaxt müqaviləyə pulunuzu onun hesabına köçürməyə imkan verən bənd daxil edir.

Nə qədər ki, broker yaxşı işləyir, bunda təhlükəli heç nə yoxdur. Pulunuzu digər müştərilərə qısa müddətə borc verir, bunun üçün faiz alır – və bunun sayəsində o, sizə xidmət haqqını azalda bilər.

Lakin broker müflis olarsa, o zaman pulun bir hissəsini itirə bilərsiniz – qiymətli kağızlar bazarı haqqında qanun müştəri hesabından çıxarılan vəsaitlərin brokerin hesabına qaytarılmasına zəmanət vermir.

Ona görə də əsas tövsiyə uzun müddət broker hesabında pul saxlamamaqdır.

Onları qiymətli kağızlara investisiya edin və ya bank hesabınıza çıxarın. Birincisi, bank hesabına faizlər yığıla bilər. İkincisi, fiziki şəxslərin və fərdi sahibkarların hesablarında və əmanətlərində olan pullar dövlət tərəfindən sığortalanır. Bankla problem yaranarsa, avtomatik olaraq 1,4 milyon rubla qədər sığorta kompensasiyası ödəmək hüququnu alırsınız.

Pulunuzu qorumağın başqa bir etibarlı yolu ayrıca hesab açmaqdır. Eyni zamanda müqavilədə qeyd edin ki, siz brokerə pulunuzdan istifadə etməyi qadağan edirsiniz. Brokerin lisenziyası ləğv olunarsa, ən kiçik gecikmə olmadan şəxsi hesabınızdan bütün pulları çıxara biləcəksiniz.

Lakin ayrıca hesabın aparılması üçün ödənişlər ümumi hesabın saxlanmasından yüksəkdir. Onlar o qədər böyük ola bilər ki, birjada riskli əməliyyatlardan əldə etdiyiniz gəlir faktiki olaraq risksiz bank depozitləri üzrə faizdən aşağı ola bilər.

Qiymətli kağızlarınızı qoruyun

Əgər ona icazə versəniz, broker qiymətli kağızlarınızdan istifadə edə bilər. Belə bir bənd tez-tez broker xidməti müqaviləsində nəzərdə tutulur. Bu halda, broker ilk tələbinizə əsasən qiymətli kağızları qaytarmağa borcludur. Əgər siz onları satmaq istəyirsinizsə, o, dərhal bu əmri yerinə yetirməli və satışdan əldə olunan gəliri hesabınıza köçürməlidir.

Amma belə şəraitdə belə risk edirsən. Əgər broker qiymətli kağızlarınızı götürüb müflis olarsa, onu qaytara bilməyəcəyi ehtimalı yüksəkdir.

Səhmlərin dividend ödəyə biləcəyini və istiqrazların kupon gəlirini ödəyə biləcəyini də nəzərə almağa dəyər. Emitent şirkətlər bu cür ödənişləri alanların siyahısını tərtib edərkən, bu anda qiymətli kağızların sahibinin kim olacağı vacibdir. Əgər bu zaman qiymətli kağızlar brokerlə başa çatarsa, o zaman siyahıya siz yox, broker daxil olacaq. Tipik olaraq, broker müqaviləyə əsasən dividendlər və ya kupon gəlirlərini sizə ötürməyə borcludur. Amma onun bunu etməyəcəyi riski var.

Bu risklərə hazır deyilsinizsə, brokerə qiymətli kağızlarınızdan istifadə etmək hüququnu verə bilməzsiniz. Amma çox güman ki, bu, broker xidmətlərinin qiymətini artıracaq.

Hətta siz brokerə qiymətli kağızlarınızdan istifadə etmək icazəsi verməsəniz belə, o, hələ də ticarət saxlama hesabınızda olan qiymətli kağızlara çıxış əldə edəcək.

Qiymətli kağızlar birjada alındıqda ticarət qiymətli kağızları hesabının kreditinə, satdıqda isə ondan debet edilir. Bu əməliyyatları bir broker vasitəsilə edirsiniz. Buna görə də, broker həmişə sizin ticarət qiymətli kağızları hesabınızda qeyd olunan qiymətli kağızların kreditləşdirilməsi və debet edilməsi üçün depozitariyə təlimatlar göndərmək hüququna malikdir.

Siz hələ satmağı planlaşdırmadığınız qiymətli kağızları birjada ticarət üçün nəzərdə tutulmayan adi qiymətli kağızlar hesabında saxlaya bilərsiniz. Eyni zamanda, bu hesabdakı qiymətli kağızlara sərəncam vermək üçün brokerə icazə verməmək hüququnuz var.

Birjada adi qiymətli kağızlar hesabından qiymətli kağızlar satmaq istəyirsinizsə, o zaman, bir qayda olaraq, bir anda iki göstəriş verməli olacaqsınız: qiymətli kağızları adi hesabdan ticarət hesabına köçürmək və satmaq.

Qiymətli kağızları almaq və onları bir müddət saxlamaq qərarına gəlsəniz, eyni vaxtda iki göstəriş verə bilərsiniz – bu qiymətli kağızları almaq və adi depozitar hesabına köçürmək. Birjada aktiv ticarət etməyi planlaşdırmırsınızsa, lakin səhmlərə investisiya qoymaq və ən azı bir neçə il saxlamaq istəyirsinizsə, başqa bir seçimdən istifadə edə bilərsiniz. Qeydiyyatçı şirkət tərəfindən aparılan səhmdarların reyestrində şəxsi hesab aça bilərsiniz. Və qiymətli kağızlarınızı bu hesaba köçürün. Sizin icazəniz olmadan broker şəxsi hesabınıza daxil ola bilməz.

Ancaq çox güman ki, qiymətli kağızları şəxsi hesabınıza köçürmək üçün depozitariyə, habelə belə bir hesabın açılması və xidmət göstərilməsi üçün registratora əlavə ödəniş etməli olacaqsınız. Bu xidmətlərin qiymətini əvvəlcədən yoxlayın və bu xərclərə hazır olub-olmadığınıza qərar verin. Qeydiyyatçının lisenziyasının da ləğv edilə biləcəyini unutmayın. Qeydiyyatçılar da əmanətlərin dövlət sığortası sistemində iştirak etmirlər.

Hesablarınızı izləyin

İnvestisiyalar diqqətsiz qalmamalıdır. Maliyyə xəbərlərini izləyin, vaxtaşırı brokerlik və qiymətli kağızlar hesablarınızın vəziyyəti haqqında hesabatlar tələb edin.