Qohum evlilikləri dünyada yayılan bir problemdir. Ailə Məcəlləsinin 12 maddəsi yaxın qohumlar arasında nikahı qadağan edir. Bu baba və nənəsi, ata və anası eyni olan övladları nəzərdə tutur.

Trend xəbər verir ki, bu barədə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi və Xalq qəzetinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən qohum nikahlarla bağlı ictimai müzakirədə bildirilib.

Prezident Administrasiyasının Qanunvericilik və hüquq siyasəti şöbəsinin sektor müdiri Rüstəm Qasımov qohum nikahları ilə bağlı ictimai dinləmədə çıxış edərkən deyib ki, əmi, dayı, xala uşaqları arasında nikah təəssüf ki, yayılan bir haldır.

“Bunun bir çox səbəbi var. Bəzi yerlərdə bununla fəxr edirlər ki, biz yalnız qohumla evlənirik. Çoxluq qohum nikahlarının qadağan olunmasının tərəfdarıdır. Bu məsələdə vəziyyət göstərir ki, uzun illər maarifləndirmə tədbirləri aparılır. Amma məsələ hələ də qalır və dövlətə, cəmiyyətə mənfi təsirini davam etdirir. Dövlətin qabağa keçərək, bu məsələni qadağa etməsi zəruri ola bilər”,- deyə o, bildirib.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova qohum nikahları ilə ictimai müzakirədə çıxış edərkən qeyd edib ki, Azərbaycanda bu məsələ daha çox ənənələrə söykənir.

“Övladlarının sağlamlığını düşünməyən insanların qanunla münasibətlərində həmişə problem yaranır. Bu kimi problemlər hansısa cinayət hadisəsi ilə nəticələnməsə belə ciddi fəsadlara səbəb olur.

Bu məsələ hökumətin də diqqətindədir. 2015-ci ildə Ailə Məcəlləsinə dəyişiklik edildi, nikahdan öncə tibbi müayinə tələbi qoyuldu. Tətbiq ediləndə problemlərə səbəb olacağı deyilsə də, normal tətbiq edildi və şikəst uşaqların doğulmasının qarşısı alındı.

2021-ci ildə 2363 qohum evliliyi qeydə alınıb. Onların 204-ü boşanma ilə nəticələnib. 2022-ci ildə isə 2542 evlilik idi, 608 boşanma qeydə alınmışdı”,- deyə o, əlavə edib.

Azərbaycanda ən çox qohum nikahlar Bakıda (742), Mil-Muğan (296) və Lənkəran-Astara (274) regionlarında qeydə alınıb.

Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin sədri Zahid Oruc deyib ki, qohum evlilikləri daha çox iqtisadiyyatı qapalı, savadsızlıq səviyyəsi yüksək olan və məlumatlı olmayan cəmiyyətlərdə baş verir:

“Qohum evliliyinin ən yüksək göstəriciləri Şimali və Saharadan cənubda Afrika, Yaxın Şərq, Mərkəzi və Cənubi Asiyada qeydə alınıb. Pakistan və Hindistanda qohumluq nisbəti 73% və 60%-dir. UNICEF və onun Uşaq Ölümünün Qiymətləndirilməsi üzrə 2017 ci ilin son hesabatına əsasən, Pakistan dünyada ən yüksək neonatal ölüm nisbətinə malikdir və hər 1000 nəfərə 46 ölüm düşür”.

Erkən nikahlarında çox vaxtı qohumlar arasında baş verdiyi qeyd edilib.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin Hüquqi təminat şöbəsinin müdiri Taliyə İbrahimova qohum nikahları ilə bağlı ictimai müzakirədə çıxış edərkən deyib ki, Ailə Məcəlləsində yaxın qohumlar arasında nikah qadağa edilir.

“Amma reallıq çox fərqlidir. Geniş araşdırmaların aparılmasına ehtiyac var. Qohum nikahlarının əlilliyə təsiri düz mütənasibdir. Qohum evliliyi nəticəsində əlil doğulan uşaqların statistikasının aparılmasına ciddi ehtiyac var. Komitəyə olunan müraciətlər əsnasında məlum olur ki, qız uşaqlarını məcbur edirlər ki, qohuma ərə getsin. Atalar hesab edir ki, bununla qız uşaqlarının təhlükəsizliyini təmin edir. Bu çox önəmli məsələdir.

Cəmiyyətdə belə bir yanaşmada var ki, yaxşı, tərbiyəli qızları qohumlar alır. Qız gec evlənirsə, deməli problem var ki, onunla qohum evlənməyib. İctimaiyyətin bu məsələyə barışmazlığını formalaşdırmalıyıq. Necə ki, erkən nikahları qəbul etmirik, qohum evliliklərini də qəbul etməməliyik”,- deyə o bildirib.

Tədbirdə bildirilib ki, dövlət tərəfindən bu istiqamətdə lazımi tədbirlər görülür:

“Qanunvericiliyə dəyişikliklər edilir, yeni sənədlər qəbul edilir, maarifləndirmə işləri aparılır. Lakin buna baxmayaraq, bəzi ailələrdə müşahidə olunan ənənəvi stereotiplərin, qohumların evlənməsinə müsbət yanaşılması kimi patriarxal düşüncələrin mövcudluğu belə nikah hallarının baş verməsinə səbəb olur.

Bununla əlaqədar qohumlar arasında bağlanan nikahın doğura biləcəyi fəsadlarla bağlı ictimaiyyətin rəyi öyrənilərək baba və (və ya) nənəsi ümumi olan şəxslər arasında nikahın bağlanmasına yol verilməməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 12-ci maddəsində müvafiq dəyişiklik edilməsi təklif olunur”.